Friday, 11 September 2026

Sanskrit Samvad Lekhan Class 6 संवाद लेखन

Students rely on Deepakam Class 6 Solutions and Sanskrit Samvad Lekhan Class 6 संस्कृत में संवाद लेखन to clarify their doubts after class.

Samvad Purti in Sanskrit Class 6 – संस्कृत में संवाद लेखन Class 6

Samvad Lekhan in Sanskrit for Class 6

Samvad Lekhan Sanskrit Class 6

जब दो या दो से अधिक व्यक्ति किसी विषय पर परस्पर बातचीत करते हैं, तो उस बातचीत को संवाद कहते हैं। इसी बातचीत को यदि लिखित रूप दे दिया जाए, तो यह संवाद-लेखन कहलाएगा। सामान्यतः संवाद लेखन किसी विशेष विषय पर प्रश्नोत्तर शैली में लिखा जाता है।

संवाद लेखन करते समय ध्यान रखने योग्य बातें

  • संवाद लेखन की भाषा सरल, संक्षिप्त और रचनात्मक होनी चाहिए।
  • संवाद लेखन में पात्रों का संबोधन उनके संबंध के अनुकूल करना चाहिए अर्थात् हमें अपने मित्र के लिए समानता सूचक शब्द और अपने से बड़ों के लिए आदरसूचक शब्दों का प्रयोग करना चाहिए।
  • संवाद लेखन में विराम चिह्नों का यथासंभव उचित प्रयोग किया जाना चाहिए।
  • संवाद लेखन करते समय संवाद किस अवसर पर लिखा जा रहा है यह विशेष रूप से ध्यान रखना चाहिए।
  • संवाद में प्रश्न जिस लकार अथवा वाच्य में होता है, उत्तर भी उसी लकार अथवा वाच्य में दिया जाना चाहिए।
  • आदेशात्मक शैली में दिए जाने वाले उत्तर प्रायः भूतकाल अथवा वर्तमान काल में होते हैं।
  • परीक्षा में मञ्जूषा की सहायता से संवाद पूर्ण करने के लिए दिए जाते हैं। संवाद का विषय समझते हुए उचित मञ्जूषा का चयन करना चाहिए।

साधित उदाहरणम्

1. पूर्वोत्तर भारतस्य तीर्थ यात्रोपरि आधारितं संवादं मञ्जूषाया सहायतया अधोदत्त प्रत्येकं संवादं पूरयत । (पूर्वोत्तर भारत की तीर्थ यात्रा पर आधारित संवाद को अधोलिखित मञ्जूषा की सहायता से पूरा कीजिए ।)

दीपक: अहो अर्जुन: मित्र । त्वं (i) ……..?
अर्जुनः सुष्ठु त्वं कथमसि ? दीपक ।
दीपक: अहं अपि (ii) …….
अर्जुन: चिराद् (iii) …… कुत्र अगच्छ: ?
दीपकः अहं तीर्थ यात्रायाम् अगच्छम्।
अर्जुनः कुत्र गच्छसि त्वं ? कश्चिद् | (iv) ….. अपि वद ।
दीपक: अहं (v) …… प्रदेशं गच्छामि ।
अर्जुन: अहा ! असम तु अतीव रमणीकः । त्वं तत्र किम्-किम् अदर्शत्?
दीपकः सर्व प्रथमम् अहं देवी (vi) ….. मातरः अदर्शम्। तत्पश्चात् बाला जी मन्दिरम्, (vii) …….. महादेवं अदर्शम् ।
अर्जुनः एतदतिरिक्तः किम् अपश्य: ?
दीपक: एतदतिरिक्त द्वाद्वश ज्योतिर्लिङ्गेषु (viii) …… पर्वते भीमा शंकरम् अपश्यम्।
अर्जुन: असम (ix) …… अन्य का विशेषता ?
दीपकः अस्ति एका विशेषता । संसारस्य लघुतं नदी द्वीप: असम प्रदेशे वर्तते। (x) …….अपि असम प्रदेशे एव वर्तते ।
अर्जुन: शोभनम् – शोभनम् अहमपि गमिष्यामि तत्र ।

• मञ्जूषा अस्मान्, डाकिनी, कुशलोऽस्मि, महत्तरः, दृष्टोऽसि, कथमसि, शुक्रेश्वरः, कामाख्या, असम, प्रदेशस्य ।
उत्तर:
(i) कथमसि
(ii) कुशलोऽस्मि
(iii) दृष्टोऽसि
(iv) अस्मान्
(v) असम
(vi) कामाख्या
(vii) शुक्रेश्वरः
(viii) डाकिनी
(ix) प्रदेशस्य
(x) महत्तरः

2. असम प्रदेशस्य विशेषतोपरि आधारितान् संवादान् मञ्जूषायाम् दत्तानि पदानि सहायतया पूरयत । (असम प्रदेश की विशेषता पर आधारित संवादों को मञ्जूषा में दिए गए पदों की सहायता से पूरा कीजिए ।)

शिक्षिका: (कक्षायाम् प्रविशति) (i) …..! सुप्रभातम्
छात्राः अत्र भवती (ii) ……. । अद्य किम् पाठयति ?
शिक्षिकाः किं त्वं जानासि ? असम प्रदेशस्य विषये ।
छात्राः आम्। किंचित् वयं (iii) ……।
शिक्षिकाः संसारे लघुतम् नदी द्वीपः कः अस्ति ?
एक छात्रः अत्र भवती (iv) ……. |
शिक्षिकाः आम् । एष (v) ……. स्थितः ।
शिक्षिका: विश्वस्य महत्तर नदी द्वीपः कः अस्ति ?
एकः छात्रः (vi) …….. भगवती ।
शिक्षिकाः शोभनम् । शोभनम्। अधुना वद । का असम प्रदेशस्य राजधानी: ?
एक: छात्र: (vii) ……. अत्र भवती आचार्या ।
शिक्षिका: (viii) ……. वदसि ।

• मञ्जूषा जानामः, आचार्याः, माजुली, सुष्ठु सुप्रभातम्, दिसपुर, ब्रह्मपुत्रौ सुप्रभातम्।
उत्तर:
(i) सुप्रभातम्
(ii) आचार्या
(iii) जानामः
(iv) उमानन्दः
(v) ब्रह्मपुत्रौ
(vi) माजुली
(vii) दिसपुर
(viii) सुष्ठु

Sanskrit Samvad Lekhan Class 6 Solutions

Samvad in Sanskrit for Class 6 – संस्कृत में संवाद लेखन Class 6

अभ्यास प्रश्ना:

मञ्जूषा की सहायता से संवाद लेखन

1. उत्कल प्रदेशस्य शैक्षणिक यात्रायाम् आधारितं संवादम् अधोदत्तं मञ्जूषायां सहायतया पूरयत। (उड़ीसा प्रदेश की शैक्षणिक यात्रा पर आधारित संवाद को नीचे दी गई मञ्जूषा की सहायता से पूरा कीजिए।)

प्रथमा: प्रिय छात्राः । सुप्रभातम्
द्वितीया (i) …… नमोडस्तु।
प्रथमा युष्माभिः शैक्षणिकं भ्रमणं कृतम् ।
द्वितीया (ii) …….
प्रथमा: किम् यूयम् सर्वे प्रसन्नाः ?
द्वितीया आम् । वयं सर्वे (iii) ……
प्रथमा: यूयम् कुत्र अगच्छत?
द्वितीया वयं (iv) …… अगच्छाम
प्रथमा: कोणार्क: कुत्र अस्ति ?
द्वितीया कोणार्क: (v) …… अस्ति ।

• मञ्जूषा ओरिसा प्रदेशे, सादरं, प्रसन्नाः, कोणार्कमन्दिरम्, आम्।
उत्तर:
(i) सादरं
(ii) आम्
(iii) प्रसन्नाः
(iv) कोणार्कमन्दिरम्
(v) ओरिसाप्रदेशे।

2. पुस्तकालयस्योपरि संवादान् मञ्जूषातः पदानि चित्वा पूरयत । (पुस्तकालय पर आधारित संवादों को मञ्जूषा से पद चुनकर पूरा कीजिए।)

प्रथमा: एषः कः ?
द्वितीया एष: (i) ……. अस्ति ।
प्रथमा: अत्र छात्राः किम् कुर्वन्ति ?
द्वितीया अत्र छात्राः पुस्तकानि, (ii) ……. च पठन्ति ।
प्रथमा: किम् अत्र ते परस्परम् न वदन्ति ?
द्वितीया आम्, अत्र ते न (iii) …..।
ते (iv) …… उपविशन्ति ।

• मञ्जूषा वदन्ति, पुस्तकालयः, समाचार पत्राणि, तूष्णीम् ।
उत्तर:
(i) पुस्तकालयः
(ii) समाचार पत्राणि
(iii) वदन्ति
(iv) तूष्णीम्

3. प्रथमम् वायुयात्रायाम् आधारितं संवादान् अधोदत्तं मञ्जूषाया पदानि सहायतया पूरयत । (प्रथम वायुयान यात्रा पर आधारित संवादों को नीचे दी गई मञ्जूषा की सहायता से पूरा कीजिए ।)

खगः (i) हे …….! कुत्र गच्छसि ?
बालकः अहं (ii) …… गच्छामि । त्वं किं करोषि ?
खगः अहं (iii) ….. विचरामि ।
बालकः अहमपि गगने विचरितम् इच्छामि । परं मम (iv) …… न सन्ति।
खगः त्वं (v) …….. कथं न गच्छसि ? प्रतिदिनम् आकाशे वायुयानानि गच्छन्ति ।

• मञ्जूषा वायुयानेन, पक्षाः, आकाशे, विद्यालयं, बालक ।
उत्तर:
(i) बालक
(ii) विद्यालयं
(iii) आकाशे
(iv) पक्षा:
(v) वायुयानेन

4. कक्षोपरि संवादान् अधोदत्तं मञ्जूषाया सहायतया पदानि चित्वा पूरयत । (कक्षा पर आधारित वार्ता के संवादों को मञ्जूषा में दिए गए पदों की सहायता से पूरा कीजिए ।)

संजीव: भो मित्र! त्वं कस्याम् (i) ….. पठसि ?
अंकित: मित्र! अहं षष्ठयाम् कक्षायाम् पठामि। त्वं कस्यांम् कक्षायाम् पठसि?
संजीवः अहं (ii) …… कक्षायां पठामि।
अंकितः तव कक्षायां आचार्यस्य किं नाम अस्ति ?
संजीव: मम कक्षायां (iii) …… आनंदः अस्ति।
अंकित: त्वं कक्षायां कति (iv) …… पठन्ति ?
संजीव: मम कक्षायां चत्वारिशत् छात्राः पठन्ति । त्वं कक्षायां च ?
अंकितः मम कक्षायां पञ्चाशत छात्रा: (v) …….।

• मञ्जूषा छात्राः, कक्षायां सप्तभ्याम्, आचार्यस्य, पठन्ति ।
उत्तर:
(i) कक्षायाम्
(ii) सप्तभ्यां
(iii) आचार्यस्य
(iv) छात्रा:
(v) पठन्ति ।

5. द्वे सख्ये मध्ये वार्तालापयोपरि आधारितान् संवादान् अधोदत्तं मञ्जूषाया सहायतया पूरयत । (दो सखियों के बीच हुए वार्तालाप पर आधारित संवादों को नीचे दी गई मञ्जूषा से पूरा कीजिए ।)

शीला सखि त्वं नामं (i) ….. अस्ति?
मीना मम् नाम मीना, अस्ति । सखि त्वं किम् नाम अस्ति ?
शीला मम् नाम शीला अस्ति ।
मीना त्वं (ii) ….. वससि ?
शीला अहं जयपुर आख्ये (iii) ….. वसामि । त्वं च?
मीना अहं कानपुर (iv) ……. नगरेवसामि ।
शीला त्वं पितुः किम् नाम् अस्ति ?
मीना मम् (v) ….. नाम श्री राजेन्द्र प्रसाद अस्ति ।

• मञ्जूषा पितुः, आख्ये, नगरे, कुत्र, किम्।
उत्तर:
(i) किम्
(ii) कुत्र
(iii) नगरे
(iv) आख्ये
(v) पितुः

6. क्रिकेट विश्वकपस्योपरि आधारितान् संवादान् अधोलिखिताः मञ्जूषातः पदानि चित्वा संवादान् पूरयत। (क्रिकेट विश्व कप पर आधारित संवादों को नीचे दी गई मञ्जूषा से शब्द चुनकर पूरा कीजिए ।)

सुशान्त: अरे पीयूषः त्वं ह्यः कुत्र आसीत् । (i) ……. तव गृहम् अगच्छम्।
पीयूष: अहम् तु ह्यः स्व मातुलः गृहम् (ii) …….।
सुशान्त: त्वं न (iii) …….? ह्यः विश्व कप (iv) ….. आसीत्।
पीयूष: जानामि । किन्तु मम मनः अतीव (v) ….. जातः ।
सुशान्तः खिन्नतायाः को पि विषय: (vi) ….. । विजयः पराजयः तु ईश्वराधी नः भवति । परन्तु प्रतिभागं तु (vii) ….. कार्यं अस्ति ।
पीयूष: ह्यः किम् अभवत्? यत् अस्माकं पराजयः अभवत् ।
सुशान्त: ह्यः अस्माकं प्रतिस्पर्द्धा (viii) ……. देशेन सह अभवत्।
प्रारम्भे अस्माकं दलस्य विजयः अभवत् । (ix) …….. दश प्रतिस्पर्धायाम् अस्माकं विजयः अभवत् । किन्तु अन्तिम प्रतिस्पर्धायाम् हन्तं अस्माकं पराजयः अभवत् ।
पीयूष: अस्मिन् का चिन्ता । अस्माकं दलस्य क्रीडका: अति
परिश्रमेण कृताः।
सुशान्तः अस्माकं देशस्य प्रधानमन्त्री (x) …… अपि क्रीडकानाम् प्रशंसा कृताः ।

• मञ्जूषा प्रतिस्पर्द्धा, खिन्नः, अहं, महाभागेन, निरन्तरम्, जानासि, अगच्छम्, नास्ति, ऑस्ट्रेलिया, महत् ।
उत्तर:
(i) अहं
(ii) अगच्छम्
(iii) जानासि
(iv) प्रतिस्पर्द्धा
(v) खिन्नः
(vi) नास्ति
(vii) महत्
(viii) ऑस्ट्रेलिया
(ix) निरन्तरम्
(x) महाभागेन ।

The post Sanskrit Samvad Lekhan Class 6 संवाद लेखन appeared first on Learn CBSE.



from Learn CBSE https://ift.tt/0SJjOG2
via IFTTT

No comments:

Post a Comment