Class 9 Sanskrit Chapter 10 Question Answer णमो अरिहन्ताणम्

Students rely on Class 9 Sanskrit Solutions and Class 9th Sanskrit Sharada Chapter 10 Question Answer णमो अरिहन्ताणम् NCERT Solutions to clarify their doubts after class.

Sanskrit Class 9 Chapter 10 Question Answer णमो अरिहन्ताणम्

Class 9 Sanskrit Ch 10 Question Answer NCERT Solutions णमो अरिहन्ताणम्

णमो अरिहन्ताणम् प्रश्न उत्तर कक्षा 9

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

१. एकपदेन उत्तरं लिखत-

(क) ऋषभेण निर्मितस्य नगरस्य नाम किम् ?
(ख) ऋषभस्य प्रसिद्धे द्वे कन्ये के?
(ग) कस्यां लिप्यां नैकानि शास्त्राणि लिपिबद्धानि?
(घ) विनिता नामकं राज्यं ऋषभः कस्मै समर्पितवान्?
(ङ) ऋषभः बाहुबलिने किं राज्यं प्रदत्तवान्?
(च) प्रजाः भिक्षायां कानि वस्तूनि यच्छन्ति स्म ?
उत्तर:
(क) विनिता
(ख) ब्राह्मी सुन्दरी च
(ग) ब्राह्मीलिप्यां
(घ) भरताय
(ङ) तक्षशिला
(च) आभरणानि अनर्घवस्तूनि च

२. पूर्णवाक्येन प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

(क) देशे काः समस्याः सन्ति इति ऋषभदेवस्य कल्पना प्राप्ता?
(ख) महाराजः केषु कार्येषु प्रजाः प्रशिक्षितवान्?
(ग) ऋषभदेवस्य जीवनपरिवर्तिनी घटना का आसीत्?
(घ) ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकस्य उपवासस्य समाप्तिः कथम् अभवत्?
(ङ) ऋषभदेवः कदा कुत्र च केवलज्ञानं प्राप्तवान् ?
(च) जनानां मार्गदर्शनार्थं कं क्रमं रचितवान्?
उत्तर:
(क) जनानाम् आलस्यं, कृषिकार्ये न्यूनता, प्रजासु उत्पादनक्षमतायाः अभावः च इति एतादृश्याः अनेकाः समस्याः सन्ति इति ऋषभदेवस्य कल्पना प्राप्ता।
(ख) महाराजः कृषिकार्यं, विविधपदार्थैः भोजननिर्माणं, तन्तुभिः वस्त्रनिर्माणं, गवाम् अश्वादीनां पशूनां पालनं इत्यादि जीवनकौशलानि, काष्ठैः धातुभिः, शिलाभिः च गृहोपयोगिनां वस्तूनां निर्माणं, पात्रनिर्माणं, गृहनिर्माणं, नगरनिर्माणादिकं च प्रजाः प्रशिक्षितवान् ।
(ग) एकदा राजप्रासादे नृत्यकलां प्रदर्शयन्ती नर्तकी सहसा मरणं प्राप्तवती । अनया घटनया ऋषभदेवस्य मनः विक्षुब्धम् अभवत्। एषा घटना तस्य जीवनपरिवर्तिनी घटना आसीत्।
(घ) ऋषभदेवस्य प्रपौत्रः श्रेयांसः ऋषभदेवाय पानार्थम् इक्षुरसं दत्तवान् । अनेन ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकस्य उपवासस्य समाप्तिः अभवत्।
(ङ) ऋषभदेवः फाल्गुनमासस्य कृष्णपक्षे एकदश्यां तिथौ प्रयागराजे अक्षयवटवृक्षस्य अधः केवलज्ञानं प्राप्तवान्।
(च) ऋषभदेवः जनानां मार्गदर्शनार्थं भिक्षुः भिक्षुणी श्रावकः श्राविका च इति क्रमं रचितवान्।

३. समस्तपदानि लिखत-

विग्रहवाक्यम् – समस्तपदम्
(क) महान् च असौ राजा च – …………..
(ख) प्रजानां सुखम् – …………..
(ग) मूलाः समस्याः – …………..
(घ) भोजनस्य निर्माणम् – …………..
(ङ) आर्थिकी स्थितिः – …………..
(च) प्राप्तः आनन्दः येन सः – …………..
(छ) विधिना लिखितम् – …………..
(ज) गृहं गृहं प्रति – …………..
(झ) ब्राह्मीनामा लिपि: – …………..
उत्तर:
(क) महाराज:
(ग) मूलसमस्याः
(ख) प्रजासुखम्
(घ) भोजननिर्माणम्
(ङ) आर्थिकस्थितिः
(च) प्राप्तानन्दः
(छ) विधिलिखितम्
(ज) प्रतिगृहम्
(झ) ब्राह्मीलिपि:

४. वाक्यानि उदाहरणानुसारं परिवर्तयत-

यथा— जनैः स्वयमेव निर्माणकार्यम् आरब्धम्।
जनाः स्वयमेव निर्माणकार्यम् आरब्धवन्तः।

(क) महाराजेन राज्यं समर्पितम् ।
(ख) केनापि तत् न चिन्तितम् ।
(ग) ऋषभदेवेन दीर्घकालिक: उपवासः कृतः ।
(घ) जनैः जीवनपद्धतिः परिवर्तिता।
(ङ) ऋषभेण योजना कृता ।
उत्तर:
(क) महाराज: राज्यं समर्पितवान्।
(ख) कश्चित् अपि तत् न चिन्तितवान् ।
(ग) ऋषभदेवः दीर्घकालिक: उपवासः कृतवान्।
(घ) जनाः जीवनपद्धतिं परिवर्तितवन्तः ।
(ङ) ऋषभः योजनाः कृतवान्।

५. सन्धिं कुरुत-

(क) इति + अतः – …………………………
(ख) च + इति – …………………………
(ग) देवस्य + अपि – …………………………
(घ) तथा + एव – …………………………
(ङ) इति + एतादृशाः – …………………………
(च) ब्राह्मीद्वारा + एव – …………………………
(छ) प्रस्थितः + अयम् – …………………………
उत्तर:
(क) इत्यतः
(ख) चेति
(ग) देवस्यापि
(घ) तथैव
(ङ) इत्येतादृशाः
(च) ब्राह्मीदारैव
(छ) प्रस्थितोऽयम्।

स्वाध्यायान्मा प्रमदः

१. जैनधर्मस्य चतुर्विंशतिः तीर्थङ्कराः –

(१) ऋषभदेवः (आदिनाथ:)

• प्रथमः तीर्थङ्करः, ‘आदिनाथः’ इति प्रसिद्धः ।
• आद्यः धर्मोपदेशक:, कृषि:, लिपि, कला, व्यवसाय: च जगति आरब्धाः ।

२. जैनधर्मस्य प्रमुखतीर्थस्थानानि-

(१) सम्मेतशिखरम् (पारसनाथ पर्वतः, झारखण्ड:)
(२) श्रवणबेलगोळ: (कर्नाटकम्)
(३) पावापुरी (बिहार:)
(४) रैवतकः (गिरनार:) पर्वत : (गुजरात:)
(५) शत्रुञ्जयपर्वत: (पदलिप्तपुरम् – पालीताणा, गुजरात:)
(६) राजगृहम् (बिहार:)
(७) अयोध्या (उत्तरप्रदेश:)
(८) काशी (वाराणसी) (उत्तरप्रदेश:)
(९) चम्पापुरम् (भागलपुर, बिहार:)
(१०) हस्तिनापुरम् (उत्तरप्रदेश:)
(११) मिथिला (बिहार:)
(१२) द्वारिका (गुजरात:)

यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान्

१. जैनसम्प्रदायानुसारं भोजनपद्धतिं लिखत । (किं खादन्ति? कस्मिन् समये खादन्ति ?)
२. पञ्चमहाव्रतानि लिखत ।
३. णमोकारमहामन्त्र दिवसस्य विषये किं जानन्ति इत्युपरि कक्षायां वदत।
४. पञ्चमहाव्रतेषु कस्यापि एकस्य व्रतस्य विषये सहपाठिनां पुरतः आगत्य वदत।

Class 9th Sanskrit Chapter 10 णमो अरिहन्ताणम् Question Answer

संस्कृत कक्षा 9 पाठ 10 णमो अरिहन्ताणम् के प्रश्न उत्तर

पठितावबोधनम्

१. अधोलिखितान् गद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत-

1. आसीत् युगानाम् आरम्भे प्रजानां प्रियः नाभिनामक : कश्चन महाराजः। सः राजनीतौ युद्धतन्त्रे प्रशासनादिषु च समर्थः। तस्य पत्नी मरुदेवी बुद्धिमती करुणाशालिनी च। तयोः एव प्रियपुत्रः ऋषभः । ऋषभः सर्वगुणसम्पन्नः, अधीतविद्यः, राजनीतिज्ञश्च आसीत् । यौवनेन विलसन्तं तं राजकुमारं वीक्ष्य नाभिः तस्मै राज्यभारं समर्पयितुम् अचिन्तयत्।
अथैकदा समाजे दुर्भिक्षादयः समस्याः समुदभवन्। जनेषु परस्परं विद्वेषादयः भावनाः आविरभवन्। तदा नाभिः “अयं कालः ऋषभस्य राजनीतेः परीक्षार्थं सुयोग्यः” इति मन्यमानः तस्मै राज्यं समर्पितवान्। ऋषभः यदा राजा अभवत् तदा सः आदौ जनानां समस्या: काः, दुर्भिक्षस्य कारणं किं, जनेषु कुतः परस्परं विद्वेषः, समस्यानां समाधानोपायाः के इत्यादिषु विषयेषु चिन्तनं कृतवान् ।

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-

1. राज्ञः पत्नी कीदृशी आसीत्?
2. कः राजनीतौ युद्धतन्त्रे प्रशासनादिषु च समर्थः आसीत्?
3. नाभिः कस्मैः राज्यभारं समर्पयितुम् अचिन्तयत् ?
4. समाजे काः समस्याः समुदभवन्?

उत्तर:

1. बुद्धिमती करुणाशालिनी च
2. नाभिः महाराजः
3. ऋषभाय / राजकुमाराय
4. दुर्भिक्षादयः ।

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. ऋषभः कीदृशः आसीत्?
2. ऋषभः यदा राजा अभवत् तदा सः किं चिन्तनं कृतवान्?

उत्तर:

1. ऋषभः सर्वगुणसम्पन्नः, अधीतविद्य: राजनीतिज्ञः च आसीत्।
2. ऋषभः यदा राजा अभवत् तदा सः समाजस्य समस्यानां समाधानोपायाः के इत्यादिषु विषयेषु चिन्तनं कृतवान्

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘समर्पितवान्’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(क) कालः
(ख) नाभिः
(ग) ऋषभस्य
(घ) राज्यं
उत्तर:
(ख) नाभिः

(ii) ‘दृष्ट्वा’ इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ?
(क) वीक्ष्य
(ख) आदौ
(ग) कुतः
(घ) तयोः
उत्तर:
(क) वीक्ष्य

(iii) ‘अन्ते’ इत्यस्य पदस्य विलोमपदं किम् ?
(क) आसीत्
(ख) आदौ
(ग) अयं
(घ) अथ
उत्तर:
(ख) आदौ

2. ऋषभः जनानां जीवने शान्तिं सुरक्षां न्यायिकव्यवस्थां च पुनः सुदृढां कृतवान् । एवम् ऋषभस्य दक्षशासनेन कौशलेन च विनितानाम्नः नगरस्य निर्माणम् अभवत् । समाजस्य उत्कर्षेण सः जनानां मनस्सु सुप्रतिष्ठितं स्थानं प्राप्तवान्। अतः तं प्रजाः प्रेम्णा राजा ऋषभदेवः इति कथयन्ति स्म। ऋषभदेवः समाजस्य उत्कर्षेण सह साम्राज्यस्यापि विस्तारं कृतवान् । एतादृशस्य महाराजस्य पुत्राः अपि शौर्येण पराक्रमेण बुद्धिबलेन च विश्वप्रसिद्धाः आसन्। तादृशेषु शते पुत्रेषु विशेषरूपेण भरतः बाहुबलि : च अत्यन्तं सुविख्यातौ। तथैव ऋषभस्य पुत्रीषु ब्राह्मी सुन्दरी चेति द्वे कन्ये अपि गणितादिषु शास्त्रेषु प्रवीणे प्रसिद्धे च आस्ताम्।

प्रश्ना:

I. एकपदेन उत्तरत-

1. के विश्वप्रसिद्धाः आसन् ?
2. कः जनानां न्यायिकव्यवस्थां सुदृढां कृतवान् ?
3. कौ सुविख्यातौ आस्ताम् ?
4. ब्राह्मी सुन्दरी च कस्मिन् प्रवीणे आस्ताम्?

उत्तर:

1. महाराजस्य पुत्राः
2. ऋषभ:
3. भरतः बाहुबलिः च
4. गणितादिषु शास्त्रेषु ।

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. प्रजा: प्रेम्णा किमर्थं ‘राजा ऋषभदेवः’ इति कथयन्ति स्म ?
2. ऋषभदेवः साम्राज्यस्य विस्तारं कथं कृतवान् ?

उत्तर:

1. समाजस्य उत्कर्षेण ऋषभः जनानां मनस्सु सुप्रतिष्ठितं स्थानं प्राप्तवान्। अतः प्रजाः तं प्रेम्णा ‘राजा ऋषभदेवः’ इति कथयन्ति स्म।
2. ऋषभदेवः साम्राज्यस्य विस्तारं समाजस्य उत्कर्षेण सह कृतवान्।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘आस्ताम्’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ?
(क) प्रवीणे
(ख) प्रसिद्धे
(ग) द्वे कन्ये
(घ) शास्त्रेषु
उत्तर:
(ग) द्वे कन्ये

(ii) ‘सः जनानां मनस्सु ……’ अत्र ‘सः’ इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ?
(क) भरताय
(ख) जनाय
(ग) ऋषभाय
(घ) राज्याय
उत्तर:
(ग) ऋषभाय

(iii) ‘विकासेन’ इत्यस्य पदस्य समानार्थकं पदं किम् ?
(क) कौशलेन
(ख) उत्कर्षेण
(ग) शासनेन
(घ) बलेन
उत्तर:
(ख) उत्कर्षेण

3. एकदा ऋषभदेवः राजप्रासादे नृत्यकलाप्रदर्शनम् आयोजितवान्। तत्र आगता काचित् नर्तकी नृत्यकलां प्रदर्शयन्ती सहसा भूमौ पतित्वा मृता। अनया घटनया ऋषभदेवस्य मनः सहसा विक्षुब्धम् अभवत्। कथं काचित् आरोग्यवती स्त्री सहसा मरणं प्राप्तवती, किं नाम जीवनम्, कथं जीवनीयम्, इत्यादयः अनेके प्रश्नाः तस्य बुद्धौ आविरभवन् । इह संसारे किमपि शाश्वतं नास्ति, इदं सुखं स्थायि नास्ति इति विचिन्त्य स्थिरसुखस्य प्राप्त्यर्थं सः सर्वमपि परित्यज्य भिक्षुरूपेण प्रस्थितवान्। स्वस्य विशालं साम्राज्यं स्वपुत्रेषु विभक्तवान् । विशेषतया ‘विनिता’ राज्यं भरताय तक्षशिलां बाहुबलये च समर्प्य जीवनस्य परमसत्यम् अन्वेष्टुं प्रस्थितोऽयं महामुनिः ।

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-

1. नर्तकी सहसा कुत्र पतित्वा मृता ?
2. इह संसारे कीदृशं सुखं नास्ति ?
3. ऋषभदेवः कुत्र नृत्यकलाप्रदर्शनम् आयोजितवान्?
4. क: स्वस्य विशालं साम्राज्यं विभक्तवान्?

उत्तर:

1. भूमौ
2. स्थायि
3. राजप्रासादे
4. ऋषभदेवः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. किं कृत्वा अयं महामुनिः जीवनस्य परमसत्यम् अन्वेष्टुं प्रस्थितः ?
2. किं विचिन्त्य ऋषभः सर्वमपि परित्यज्य भिक्षुरूपेण प्रस्थितवान्?

उत्तर:

1. स्वस्य विशालं साम्राज्यं स्वपुत्रेषु विभज्य विशेषतया ‘विनिता ‘ राज्यं भरताय तक्षशिलां बाहुबलिने च समर्प्य जीवनस्य परमं सत्यम् अन्वेष्टुम् अयं महामुनिः प्रस्थितः ।
2. इह संसारे किमपि शाश्वतं नास्ति, इदं सुखं स्थायि नास्ति इति विचिन्त्य स्थिरसुखस्य प्राप्त्यर्थं सः सर्वमपि परित्यज्य भिक्षुरूपेण प्रस्थितवान्।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘प्रश्ना:’ इति विशेष्यपदस्य विशेषणपदं किम् ?
(क) अनेके
(ख) अनेकाः
(ग) आगता
(घ) इत्यादयः
उत्तर:
(क) अनेके

(ii) ‘तस्य बुद्धौ’ अत्र ‘तस्य’ इति सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) ऋषभदेवः
(ख) ऋषभदेवाय
(ग) ऋषभदेवेन
(घ) ऋषभदेवस्य
उत्तर:
(ख) ऋषभदेवाय

(iii) ‘मृता’ इति क्रिया पदस्य कर्तृपदं किम् ?
(क) काचित्
(ख) कथं
(ग) आरोग्यवती
(घ) स्त्री
उत्तर:
(घ) स्त्री

4. कदाचित् तेषाम् एतादृशं व्यवहारं दृष्ट्वा जैनसन्यासिनः वृक्षेभ्यः फलानि शाकानि वा न चिनुयुः इति बोधनार्थं स्वयं भिक्षार्थं प्रस्थितः । अनुयायिनः अपि तस्य आचरणेन प्रभाविताः सन्तः भिक्षार्थं गताः । ग्रामेषु प्रतिगृहं गत्वा भिक्षां प्राप्य जीवनं निर्वर्तयन्ति स्म । परम् ऋषभः पूर्वं भोजनार्थं मौनेन भिक्षायाचनं करणीयमिति मौनेन प्रतिगृहं भिक्षायाचनम् आरब्धवान्। परं तत्रत्याः जनाः तेषां प्रियं महाराजं दृष्ट्वा भिक्षायां किं दातव्यमिति सम्भ्रान्ताः सन्तः तस्मै आभरणानि अनर्घवस्तूनि च यच्छन्ति स्म। परं भिक्षायां भोजनपदार्थः देयः इति न केनापि चिन्तितम्। फलतः ऋषभदेवस्य दिने दिने सकष्टम् उपवासः करणीयः आपतितम्। कदाचित् ऋषभदेवः भोज्यपदार्थानाम् अभावे चतुःशतं दिनानि नैरन्तर्येण उपवासं कृतवान्।

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-

1. ऋषभदेवः केषाम् अभावे चतुः शतं दिनानि उपवासं कृतवान्?
2. प्रजाः भिक्षायां कानि वस्तूनि यच्छन्ति स्म ?
3. मौनेन प्रतिगृहं गत्वा सः किम् आरब्धवान्?
4. के अपि तस्य आचरणेन प्रभाविताः सन्तः भिक्षार्थं गता:?

उत्तर:

1. भोज्यपदार्थानाम्
2. आभरणानि अनर्घवस्तूनि
3. भिक्षायाचनम्
4. अनुयायिनः

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. ऋषभदेवः किमर्थं भिक्षार्थं प्रस्थितः?
2. केनापि किं न चिन्तितम् ?

उत्तर:

1. जैनसन्यासिनः वृक्षेभ्यः फलानि शाकानि वा न चिनुयुः इति बोधनार्थं स्वयं भिक्षार्थं प्रस्थितः ।
2. ‘भिक्षायां भोजनपदार्थः देयः’ इति केनापि न चिन्तितम् ।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘कृतवान्’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) उपवासं
(ख) दिनानि
(ग) ऋषभदेवः
(घ) चतुः शतं
उत्तर:
(ग) ऋषभदेवः

(ii) ‘याच्ञायै’ इति पदस्य समानार्थकपदं किम् ?
(क) भिक्षार्थम्
(ख) भिक्षायां
(ग) भिक्षा
(घ) भिक्षायाचनं
उत्तर:
(क) भिक्षार्थम्

(iii) ‘तेषां प्रियं महाराजं ………।’ अत्र ‘तेषां’ इति सर्वनामपदं केभ्यः प्रयुक्तम् ?
(क) जना:
(ख) जनस्य
(ग) जनेभ्यः
(घ) जनाय
उत्तर:
(ग) जनेभ्यः

(iv) ‘अनर्घम्’ इति पदस्य विलोमपदं किम्?
(क) मूल्यहीनं
(ख) बहुमूल्यं
(ग) अमूल्यं
(घ) अर्धम्
उत्तर:
(क) मूल्यहीनं

२. अधोलिखितवाक्येषु स्थूलाक्षरपदानि आश्रित्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(क) महाराजः राजनीतौ समर्थः आसीत्।
(ख) मरुदेवी बुद्धिमती आसीत् ।
(ग) समाजे दुर्भिक्षादयः समस्याः समुदभवन्।
(घ) नृपः मूलसमस्यानां परिष्काराय विविधाः योजना: रचितवान्।
(ङ) प्रजासुखे राज्ञः सुखं भवति ।
(च) प्रजानां हिते राज्ञः हितं भवति ।
(छ) ब्राह्मीलिप्यां शिलालेखाः उपलभ्यन्ते।
(ज) ऋषभदेवः अरण्येषु मौनेन ध्यानं करोति स्म ।
(झ) अनुयायिनः निराहारं स्थातुं कष्टम् अनुभवन्ति स्म ।
(ञ) ऋषभदेवः जीवने परमसुखी आसीत्।
उत्तर:
(क) महाराजः कस्याम् समर्थः आसीत्?
(ख) मरुदेवी कीदृशी आसीत्?
(ग) कुत्र दुर्भिक्षादयः समस्याः समुदभवन्?
(घ) नृपः केषां परिष्काराय विविधाः योजनाः रचितवान्?
(ङ) प्रजासुखे कस्य सुखं भवति ?
(च) केषां हिते राज्ञः हितं भवति ?
(छ) ब्राह्मीलिप्यां के उपलभ्यन्ते ?
(ज) ऋषभदेवः अरण्येषु मौनेन किं करोति स्म ?
(झ) के निराहारं स्थातुं कष्टम् अनुभवन्ति स्म ?
(ञ) ऋषभदेवः जीवने कीदृशः आसीत्?

३. अधोलिखितश्लोकयोः मञ्जूषायाः सहायतया अन्वयं कुरुत-

(क) प्रजासुखे सुखं राज्ञः प्रजानां च हिते हितम्।
नात्मप्रियं हितं राज्ञः प्रजानां तु प्रियं हितम् ॥

अन्वयः–प्रजासुखे ……….(i)………. सुखं, प्रजानां च ……….(ii)…….. हितं। राज्ञः …..(iii) ……… हितं न प्रजानां हितं ……..(iv)………।

उत्तर:
(i) राज्ञः
(ii) हिते
(iii) आत्मप्रियं
(iv) प्रियम्

(ख) दैवाधीनं जगत्सर्वं जन्मकर्मशुभावहम्।
संयोगश्च वियोगश्च न च दैवात्परं बलम् ।।
अन्वयः-सर्वं जगत् ……..(i)……….. जन्म कर्म ……(ii)…….। संयोगः …….(iii)…… वियोग: च दैवात् ……(iv)…….. बलं न।

उत्तर:
(i) दैवाधीनं
(ii) शुभावहम्
(iii) च
(iv) परं

४. पर्यायवाचि पदानां मेलनं कुरुत-

(क) – (ख)
1. विद्वेषः – वने
2. पत्नी – वैरं
3. विक्षुब्धम् – लोके
4. सुभिक्षं – विचलितं
5. शाश्वतं – समृद्धिम्
6. लोए – निवारणाय
7. परिहृताः – भार्या
8. परिष्काराय – नित्यं
9. अरण्ये – निवारिताः
10. आरम्भे – आदौ
उत्तर:
(क) – (ख)
1. विद्वेषः – वैरं
2. पत्नी – भार्या
3. विक्षुब्धम् – विचलितं
4. सुभिक्षं – समृद्धिम्
5. शाश्वतं – नित्यं
6. लो – लोके
7. परिहृता: – निवारिता:
8. परिष्काराय – निवारणाय
9. अरण्ये – वने
10. आरम्भे – आदौ

५. मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा विपरीतार्थकं पदं लिखत-

1. मूल्यहीनं ……………..
2. दुर्भिक्षं ……………..
3. ऊर्ध्व ……………..
4. स्तेयं ……………..
5. निरपेक्षं ……………..
6. अपावनः ……………..
7. शुक्लपक्षे ……………..
8. वाचालेन ……………..
9. गता ……………..
10. अपयशः ……………..
उत्तर:
1 अनघ
2. दुर्भिक्षं
3. अधः
4. अस्तेयं
5. सापेक्षं
6. पावनः
7. कृष्णपक्षे
8. मौनेन
9. आगता
10. fa:

६. समस्तपदानि लिखत-

विग्रहवाक्यम् – समस्तपदम्
(क) प्रजानाम् प्रियः – …………….
(ख) कृषेः कार्यं – …………….
(ग) प्रजानां हितम् – …………….
(घ) पात्राणां निर्माणं – …………….
(ङ) नृत्यकलायाः प्रदर्शनम् – …………….
(च) आहारस्य अभावः – …………….
(छ) प्रमुखाः सिद्धान्ताः – …………….
उत्तर:
(क) प्रजाप्रिय:
(ग) प्रजाहितम्
(ख) कृषिकार्यं
(घ) पात्रनिर्माणं
(ङ) नृत्यकलाया: प्रदर्शनम्
(च) निराहार:
(छ) प्रमुखसिद्धान्ताः

७. सन्धिं कुरुत –

(क) इति + आदयः ……………..
(ख) वसुधा + एव ……………..
(ग) संयोगः + च ……………..
(घ) समाधान + उपायाः ……………..
(ङ) राजनीतिज्ञः + च ……………..
(च) अथ + एकदा ……………..
(छ) तत् + च ……………..
(ज) तस्य + एव ……………..
उत्तर:
(क) इत्यादयः
(ख) वसुधैव
(ग) संयोगश्च
(घ) समाधानोपाया:
(ङ) राजनीतिज्ञश्च
(छ) तच्च
(च) अथैकदा
(ज) तस्यैव

८. अधोलिखितं कथांशं उचितक्रमेण लिखत-

1. सः श्रेयांसः प्रपितामहाय पानार्थम् इक्षुरसं दत्तवान् ।
2. तच्च इक्षुक्षेत्रं तस्यैव प्रपौत्रस्य श्रेयांसस्य आसीत्।
3. एकदा पर्यटनावसरे सः हस्तिनापुरस्य समीपे स्थिरस्य इक्षुक्षेत्रस्य पार्श्वमार्गात् गच्छति स्म।
4. तच्च वैशाखमासस्य अक्षयतृतीया – दिनम् आसीत्।
5. अनेन ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकः उपवासः समाप्तः ।
6. अत्र त्रयोदशमासानां वैकल्पिकदिनेषु उपवासं कुर्वन्ति।
7. अन्ते अक्षयतृतीयादिने इक्षुरसेन उपवासस्य समापनं कुर्वन्ति ।
8. जैनसम्प्रदाये वर्षतपपारणा महोत्सवः अधुनापि गुजराते पदलिप्तपुरम् (पालीताणा) उत्तरप्रदेशे हस्तिनापुर चत्यादिषु पवित्रतीर्थेषु आचर्यते ।

उत्तर:

1. एकदा पर्यटनावसरे सः हस्तिनापुरस्य समीपे स्थिरस्य इक्षुक्षेत्रस्य पार्श्वमार्गात् गच्छति स्म।
2. तच्च इक्षुक्षेत्रं तस्यैव प्रपौत्रस्य श्रेयांसस्य आसीत्।
3. सः श्रेयांसः प्रपितामहाय पानार्थम् इक्षुरसं दत्तवान्।
4. अनेन ऋषभदेवस्य दीर्घकालिकः उपवासः समाप्तः ।
5. तच्च वैशाखमासस्य अक्षयतृतीया – दिनम् आसीत्।
6. जैनसम्प्रदाये वर्षतपपारणामहोत्सव: अधुनापि गुजराते पदलिप्तपुरम् (पालीताणा) उत्तरप्रदेशे हस्तिनापुरं चेत्यादिषु पवित्रतीर्थेषु आचर्यते।
7. अत्र त्रयोदशमासानां वैकल्पिकदिनेषु उपवासं कुर्वन्ति।
8. अन्ते अक्षयतृतीयादिने इक्षुरसेन उपवासस्य समापनं कुर्वन्ति ।

The post Class 9 Sanskrit Chapter 10 Question Answer णमो अरिहन्ताणम् appeared first on Learn CBSE.

from Learn CBSE https://ift.tt/qrUo7tu
via IFTTT