Sanskrit Patra Lekhan Class 9 with Answers औपचारिकं अथवा अनौपचारिकं पत्रम्

Students rely on Class 9 Sanskrit Solutions and Patra Lekhan in Sanskrit Class 9 पत्रलेखनम् औपचारिक अथवा अनौपचारिक पत्रम् to clarify their doubts after class.

Class 9 Sanskrit Patra Lekhan – Sanskrit Letter Writing Class 9

Patra Lekhan Class 9 Sanskrit

(क) अनौपचारिकम् पत्रम्

प्रश्न 1.
योगदिवसे भूयमाने कार्यक्रमे भगिन्याः सहभागित्वं वर्णयन् एकं पत्रं लिखत ।
उत्तर:

देहलीत:
15-6-2027

प्रिया भगिनी,
सस्नेहं नमोनमः ।

अत्र सर्वं कुशलं तत्राप्यस्तु । अयम् मत्कृते आनन्दस्य विषयः यत् भवती योगदिवसे भूयमाने कार्यक्रमे योगासनानि करिष्यति। अधत्वे सम्पूर्णविश्वं एव भारतीययोगज्ञानस्य शिक्षणार्थं उत्सुकः दृश्यते। अतएव विश्वराष्ट्रसंघ: जूनमासस्य एकविंशति तारिकां ‘योगदिवसः’ इति रूपेण घोषितवान्।
प्रिया भगिनी, मानवानाम् इदं कर्त्तव्यं वर्तते यत् ते यथारुचि यथाविधि च योगम् उपसेवेरन् । शरीरस्य आरोग्यतायै स्वास्थ्यं च सुदृढं च कर्तुम् प्रतिदिनं नियमतः योगासनानि करणीयानि । भवती प्रातरेव योगाभ्यासं करोति इति विज्ञाय मम मनसि प्रसन्नता जाता। एवमेव उत्तरोत्तरम् उन्नतिम् कुरु इति मम शुभाशंसा।

तव अनुजः
समर्थः
नौएडा
उत्तर प्रदेशम्

(ख) औपचारिकम् पत्रम्

प्रश्न 1.
(क) अवकाशार्थं प्राचार्यां प्रति प्रार्थनापत्रम् लिखत ।
उत्तर:
सेवायाम्
प्राचार्या!
केन्द्रीय विद्यालयः रोहिणी,
दिल्ली

विषय : दिनद्वस्य अवकाशार्थं प्रार्थना पत्रम् ।
महोदये!
सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहम् भवत्याः विद्यालयस्य माध्यमिक-कक्षायाः छात्रः अस्मि । अहम् गतदिवसात् शिरोवेदनया पीड़ितः अस्मि । एतस्मात् कारणात् अहम् विद्यालयम् आगन्तुम् असमर्थः अस्मि । अतः प्रार्थये यत् दिनद्वयस्य अवकाशं प्रदाय अनुग्रहं कुर्वन्तु भवन्त्यः ।

धन्यवादाः
भवत्याः विनीतः शिष्यः
अभिषेकः
कक्षा नवम् ‘ब’
क्रमाङ्कः-4

प्रश्न 2.
(क) भ्रातुः विवाहे गमनाय प्रार्थना-पत्रम् लिखत ।
उत्तर:
सेवायाम
प्राचार्या,
केन्द्रीय – विद्यालयः चमोली,
महोदये!

सविनयं निवेदनम् अस्ति यत् अहम् भवत्याः विद्यालयस्य नवम्यः कक्षायाः छात्रा अस्मि । मम भ्रातुः विवाहः अग्रिममासस्य दशम्यां तारिकायाम् बुधवासरे निश्चितः जातः । वरयात्रा तु गढ़वालक्षेत्रात् देवप्रयागं प्रति गमिष्यति । भ्रातुः शुभविवाहस्य अवसरे मम उपस्थितिः अनिवार्या अस्ति । भगिनी अस्मि इति कारणात् बहुकार्याणि मया करणीयानि ।
कृपया मम स्थितिं विचार्य सप्ताहस्यैकस्य अवकाशं प्रदाय माम् अनुगृहणन्तु। अध्ययनस्य अवशिष्टं कार्यम् अहम् अवकाशं समाप्य शीघ्रमेव पूरयिष्यामि ।

भवत्याः आज्ञाकारिणी शिष्या
शिल्पी
नवमी-अ
क्रमाङ्कः-30

प्रश्न 3.
भवान् अविनाशः। शैक्षिक भ्रमणाय अनुमतिं व्ययार्थं धनं प्रार्थयितुं च पितरं प्रति मञ्जूषायाः सहायतया पत्र लिखतु।
मञ्जूषा
स्वाध्याये, भवान्, प्रथमसत्रीया, शैक्षिक भ्रमणस्य, अनुमतिः, गन्तुम्, पञ्चशतरुप्यकाणि, प्रेषयन्तु, शीघ्रातिशीघ्रं, प्रतीक्षायाम्।

छात्रावासतः
दिनाङ्कः …………..

पूज्यपितृचरणा:,
प्रणतीनां शतम्।

अत्र अहं कुशलः (1) ……….. व्यापृतः अस्मि। आशासे (2) ………. अपि मात्रा सह आनन्देन निवसति । मम (3) …….. परीक्षा सम्पन्ना। परीक्षानन्तरं शिक्षकैः सह छात्राणां (4) ……. योजना अस्ति। यदि भवतः (5) ……. स्यात् तर्हि अहमपि तै: सह (6) ……….. इच्छामि। सर्वैः एव गन्तुकामै: (7) ………. देयानि सन्ति। भवतः अनुमतिः अस्ति चेत् पंचशतरुप्यकाणि शुल्काय, पंचशतरुप्यकाणि च मार्गव्ययार्थं
(8) ………… भवन्तः । कृपया (9) ………. स्वमन्तव्यं प्रकटयन् पत्रं लिखतु।
भवतः अनुमत्याः (10) …….. भवतः पुत्रः

अविनाशः

उत्तर:

छात्रावासतः
दिनांङ्क ……………

पूज्यपितृचरणाः,
प्रणतीनां शतम् ।

(1) स्वाध्याये
(2) भवान्
(3) प्रथमसत्रीया
(4) शैक्षिक भ्रमणस्य
(5) अनुमति:
(6) गन्तुम्
(7) पञ्चशत्रुप्यकाणि
(8) प्रेषयन्तु
(9) शीघ्रातिशीघ्रं
(10) प्रतीक्षायाम्

प्रश्न 4.
(क) दण्डशुल्कक्षमापनार्थं प्रधानाचार्य प्रति प्रार्थना-पत्रम् लिखत ।
उत्तर:

परीक्षाभवनतः
दिनाङ्क : 18.4.2027

आदरणीयः प्रधानाचार्यः
राजकीयः प्रतिभाविद्यालयः
दिल्ली-110039
महोदय!

सेवायाम् मम विनम्रं निवेदनम् अस्ति अहम् भवतः विद्यालयस्य नवमकक्षायाः छात्रः अस्मि । हृयः अहम् विद्यालयम् विलम्बात् आगच्छम्। अतः अहम् कक्षाध्यापकेन पञ्चाशद्रूप्यकै: दण्डितः। मम गृहस्य आर्थिकस्थितिः सुदृढ़ा नास्ति। अतः अहं शुल्कं दातुम् असमर्थः। कृपया मम शुल्कं क्षमयित्वा अनुग्रह्णन्तु।

धन्यवादः
भवतः शिष्यः
वैभवः

प्रश्न 5.
(क) ‘ई-मनी’ इत्यस्य महत्त्वं वर्णयन् मातुलं प्रति पत्रं लिखत ।
उत्तर:

नवदिल्लीतः
दिनाङ्कः 15.4.2027

आदरणीयः मातुलः,
सादरं प्रणमामि ।
भवतः पत्रम् प्राप्तम् । पत्रं पठित्वा अतीव प्रसन्नताम् अनुभवामि। मातुल्या सह भवताम् अत्र आगमनम् अचिरेण भविष्यति इति समाचारेण विशेष – प्रसन्नता जाता। अद्यैव अहम् ई. मनी माध्यमेन मार्गव्ययं प्रेषयामि । सद्यः एव नूतनतया भारतसर्वकारेण प्रवर्तितः एषः ई. माध्यमः अतीव सरलः । भवान् स्व- -कोषागारात् प्राप्तम् एटीएम कार्ड इति गृहीत्वा रेलस्थानकं गच्छतु । तत्र एकं कूटसंकेतं प्रदाय भवान् धनं प्राप्तुम् शक्नोति।

ई. मनी माध्यमस्य अन्येऽपि लाभाः सन्ति । यथा – चौरस्य भयं न भवति, यत्र कुत्रापि प्रेषणं सरलं भवति, सर्वकारस्य आदेशेन सर्वे विभागाः एतत् धनं स्वीकुर्वन्ति ।
कृपया चिटिकां निर्मीय आगमनतिथिं ज्ञापयतु । अहम् उत्सुकतया भवतः पत्रस्य प्रतीक्षां करोमि ।
मातुलान्याः चरणयोः मे प्रणामाः निवेदनीयाः ।

भवतः भागिनेयः
कृष्ण:

प्रश्न 6.
अतिविश्वासात् हानिः इत्यधिकृत्य मित्राय मञ्जूषायाः सहायतया पत्रं लिखत ।
मञ्जूषा
अस्तु, पृष्टम्, कारणम्, परीक्षापरिणामः, ईदृशः, मया, अतिविश्वासः, अन्यः, सर्वम्, प्रणामाः
उत्तर:

परीक्षाभवनतः
दिनाङ्क ……………….

प्रिय मित्र !
नमोनमः
अत्र कुशलं तत्र (1) ………….। भवता (2) ……… यत् प्रथमसत्रपरीक्षायां मम परीक्षापरिणामः कीदृशः अस्ति? प्रथमसत्रपरीक्षायां मम (3) ……… आशानुकूलः न अस्ति । अस्य (4) ……… अपि मया ज्ञातम्, मम स्वोपरि (5) ………. एव आसीत् यत् अहं तु सर्वम् एव जानामि। कदाचित् (6) ………. स्वोपरि विश्वासः मानवाय विनाशकारी भवति । अस्य दुष्परिणाम: (7) ……… तु सोढः परं कोऽपि (8) …….. अस्य पात्रं न भवेत्। इति कृत्वा कथयामि । कदापि स्वोपरि अतिविश्वासः न करणीयः । शेषं (9) ……… कुशलम्। सर्वेभ्यः मम (10) …….. ।
उत्तर:
(1) अस्तु
(2) पृष्टम्
(3) परीक्षापरिणामः
(4) कारणम्
(5) अतिविश्वास:
(6) ईदृश:
(7) मया
(8) अन्यः
(9) सर्वम्
(10) प्रणामाः

प्रश्न 7.
भवान् सुमितः । मञ्जूषायां दत्तैः पदैः सह योगस्य महत्त्वं वर्णयन् स्वमित्रं अमितं प्रति पत्रं लिखतु।
मञ्जूषा
योगस्य, आगताः, प्रभाव:, कार्यक्रमे, सिध्यति, प्रेरितान्, जनाः, तै:, प्रतिज्ञाम् भवतः
उत्तर:

दिनाङ्क …………….

प्रिय मित्र अमित !
सप्रेम नमोनमः ।
अत्र कुशलं तत्र अस्तु । मम पिता योगदिवसे (1) …………. प्रचारार्थं स्वक्षेत्रे आयोजनं कृतम्। तस्मिन् (2) ………….. योगविद्यायां कुशलाः अनेके (3) ………. आगत्यअत्र स्वविचारान् प्रकटितवन्तः । एवं ते जनान् योगस्य जीवने स्वीकारार्थं (4) ………….. अपि अकुर्वन्। योगेन किं किं (5) …………. किं किं च प्राप्यते इति अपि (6) ……… स्पष्टीकृतम्। तेषाम् उद्घोधकानां विचाराणाम् ईदृश: (7) ………. जातः येन ये अपि जनाः तत्र (8) ……… ते योगप्रक्रियां जीवने धारणार्थं (9) ………. अकुर्वन्। यदि भवान् अपि अत्र स्यात् तदा स्वयं पश्येत् । अस्तु! शेषं सर्वं कुशलम् । (10) …….. मित्रम्
सुमितः
उत्तर:
(1) योगस्य
(2) कार्यक्रमे
(3) जना:
(4) प्रेरितान्
(5) सिध्यति
(6) तै:
(7) प्रभावः
(8) आगताः
(9) प्रतिज्ञाम्
(10) भवतः

प्रश्न 8.
भवान् प्रथमसत्रपरीक्षायाम् उत्तमाङ्ककान् प्राप्तवान् इति वर्णयन् मित्रं प्रति मञ्जूषाया: सहायतया पत्रं लिखतु।
मञ्जूषा
सर्वेभ्यः समयानुसारिणीम्, सर्वम्, अस्तु, अङ्काः, अनुपालनम्, पृष्टम्, कारणम्, कारणात्, परीक्षापरिणामः
उत्तर:
परीक्षाभवनतः
तिथि: ………..
प्रिय मित्र,
नमोनमः

अत्र कुशलं तत्र (1) ………… । भवता (2) ……… यत् प्रथमसत्रपरीक्षायां मम परीक्षापरिणामः: कीदृशः अस्ति ? प्रथमसत्रपरीक्षायां मम (3) ……… आशानुकूलः अस्ति। अस्य (4) …… एतत् अस्ति यत् मया नियमानाम् अनुपालनं कृतम् । खेलनस्य समये खेलनम्, पठनस्य समये पठनम् कृतम् । अस्मात् (5) ……… मया परीक्षायां शोभनाः (6) ……… प्राप्ताः । सत्यम् एव एतत् यदि समयस्य (7) ……… क्रियते तदा अस्य परिणामोऽपि (8) ……… भवति । भवान् अपि एवं (9) ………… पालयेत्। शेषं कुशलम् । (10) ………. मम प्रणामाः ।

भवतः मित्रम्
समर्थः

उत्तर:
(1) अस्तु
(2) पृष्टम्
(3) परीक्षापरिणामः
(4) कारणम्
(5) कारणात्
(6) अङ्काः
(7) अनुपालनं
(8) शोभनीयः
(9) समयानुसारिणीम
(10) सर्वेभ्य:

प्रश्न 9.
(क) अतिवृष्टेः कारणात् विषमं जीवनं यापयन्तीं स्वभगिनीं प्रति पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तपदैः पूरयत-
मञ्जूषा
भ्राता, कुशलं, कठिनं ज्ञातं, जनानां, समये, वीथिषु, प्रार्थये, प्रभावितं, कामनया

दिल्लीतः
दिनांक: 14.7.2026
प्रिया भगिनी !
नमोनमः।
अत्र (1) ……… भवत्याः कुशलं कामये । समाचारपत्रेण (2) ……. यत् चेन्नईनगरस्य जीवनं अतिवृष्टिकारणात् (3) …….. जातमस्ति । सर्वत्र मार्गेषु (4) ……… च जलप्लावनं दृश्यते। यातायातम् अपि (5) ………. जातमस्ति। भवती अस्मिन् विषमे (6) ……… कथम् जीवनं यापयति इति सूचयतु। अहम् भवत्याः चेन्नईनगरस्य च अन्येषां जनानां (7) ………. जीवनं पूर्ववत् सुकरम्, इति भगवन्तम् (8) ………। भवत्याः सर्वविधकुशलतायाः (9) …………. सह।
भवत्याः (10) …………
माधवः
उत्तर:
(1) कुशलं
(2) ज्ञातं
(3) कठिनं
(4) वीथिषु
(5) प्रभावितं
(6) समये
(7) जनानां
(8) प्रार्थये
(9) कामनया
(10) भ्राता

पूर्वपरीक्षाणां पत्राणि

1. अनौपचारिक – पत्राणि

प्रश्न 1.
स्वजन्मदिवसे मित्रं प्रति लिखितं पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तपदैः पूरयत-

(i) ………….
दिल्लीनगरम्,
दिनाङ्कः 17.8.2026
प्रियमित्र राघव,
मधुरस्मृतयः
अत्र कुशलं तत्रास्तु। भवान् इदम् (ii) ……….. अत्यधिकं हर्षितः भविष्यति यत् मम (iii) …….. आगामिरविवासरे भविष्यति प्रतिवर्षमिव मम जनकेन लघु समारोहस्य (iv) ……… पूजायाः कार्यक्रमः (v) ……….. भविष्यति। सर्वाणि अपि मम (vi) ……… आगमिष्यन्ति। तुभ्यम् अपि (vii) ……… प्रेषयामि। अतएव समये आगत्य (viii) ……. शोभाम् (ix) …….।
तव अभिन्नम् मित्रम्
(x) ………..
मञ्जूषा
वर्धस्व, जन्मदिवसः, ज्ञात्वा, परीक्षाभवनात्, आयोजनम्, पञ्चवादने, मित्राणि, निमन्त्रणम्, दिनेशः, समारोहस्य |
उत्तर:
(i) परीक्षाभवनात्
(ii) ज्ञात्वा
(iii) जन्मदिवस:
(iv) आयोजनम्
(v) पञ्चवादने
(vi) मित्राणि
(vii) निमन्त्रणम्
(viii) समारोहस्य
(ix) वर्धस्व
(x) दिनेश:

प्रश्न 2.
छात्रावासे निवासं कुर्वन्तं पुत्रं प्रति पितुः पत्रं मञ्जूषायां प्रदत्तैः पदैः पूरयित्वा उत्तरपुस्तिकायां लिखत ।

नवदिल्लीतः
तिथि ………..
प्रिय पुत्र
सस्नेहम् आशीर्वादाः।
त्वं छात्रावासं प्राप्य स्वदिनचर्यायां (i) ……….. असि इति आशां करोमि । एकाकी एव गृहात् बहिः त्वं (ii) ……. गतः । तच्च सुदूरं विदेशं गतः, अनेन वयं चिन्तिताः परं त्वया अस्मिन् लब्धप्रतिष्ठे (iii) …… प्रवेशः प्राप्तः, अनेन गौरवान्विताः वयम्। पुत्र! त्वं तु स्वयमेव योग्यः, तथापि बाह्य-जगति (iv) ……….. मध्ये कथं व्यवहर्तव्यम्,अस्मिन् विषये किञ्चिद् कथयितुम् इच्छामि। यथासम्भवं (v) ……….. साहाय्यं कर्तुं प्रयतस्व । अनेन त्वां परितः कदापि (vi) ……… अभावः न भविष्यति। कार्यं सदैव सत्यनिष्ठया (vii) ………. च कुरुष्व। असफलतया एव सफलता जायते, अतः कदापि (viii) ……… निराशः मा भव अपितु उत्साहेन पुनः पुनः प्रयतस्व । पुत्र! तव दूरगमनेन गृहे । त्वमपि एकाकित्वम् अनुभविष्यसि किन्तु सर्वे (ix) ……… स्मरणीयम् यत् अनले निक्षिप्ते सति स्वर्णः शुद्धः भवति। त्वमपि स्वर्णवत् शुद्धं भवेः । इति मम शुभकामना। तव सर्वेभ्यः मम शुभाशिषः ।
(x) ……… तव शुभचिन्तकः पिता
राजेन्द्रः
मञ्जूषा
उदासीनाः, अपरिचितानां, व्यवस्थितः, परिश्रमेण, असफलतायां, परेषां, विश्वविद्यालये, मित्रेभ्यः, मित्राणाम्, प्रथमवारं ।
उत्तर:
(i) व्यवस्थित:
(ii) प्रथमवारं
(iii) विश्वविद्यालये
(iv) अपरिचितानाम्
(v) परेषाम्
(vi) मित्राणाम्
(vii) परिश्रमेण
(viii) असफलतायां
(ix) उदासीनाः
(x) मित्रेभ्यः

प्रश्न 3.
भवान् सुमितः विद्यालयस्य वार्षिकोत्सव – विषये पितरं सूचयन् लिखितोऽस्मिन् पत्रे मञ्जूषायाः उचितपदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत ।

रामानुज छात्रावासः
(i) ………..
तिथि
पूज्या (ii) ………
सादरनमोनमः
अत्र कुशलं तत्रास्तु । इदं ज्ञात्वा भवान् अतिप्रसन्नः भविष्यति यत् गत दिवसे अंतर्विद्यालयीयवादविवाद प्रतियोगितायां मया (iii) …… स्थानम् प्राप्तम्। क्रीडादिवसे (iv) ……… अहम् एव प्रथमः आसम् । अस्य वर्षस्य अष्टम् कक्षाया: (v) ……… अपि मया एव प्रथमं स्थानं लब्धम् । अस्मिन् वर्षे वार्षिकोत्सवे मया त्रयः पुरस्कारा: (vi) …… । अयं वार्षिकोत्सवः आगामि बुध वासरे आयोजयिष्यते । विद्यालयस्य पक्षत: ह्मः एव (vii) …. प्रेषितम्। अहमपि भवन्तम् सूचयामि यद् भवान् मात्रा सह अवश्यम् आगच्छतु। मम (viii) ……. भविष्यति (ix) ……. मम प्रणामः भगिन्यै स्नेहः ।
भवतः पुत्रः
(x) ………..
मञ्जूषा
निमंत्रणपत्रम् धावनप्रतियोगितायां, मातृचरणयोः, सुमितः, उत्साहवर्धनम्, वार्षिकपरीक्षायाम्, प्रथमम्, पितृमहोदयाः, प्राप्स्यन्ते, वाराणसीतः ।
उत्तर:
(i) वाराणसीत:
(ii) पितृमहोदया:
(iii) प्रथमम्
(iv) धावनप्रतियोगितायाम्
(v) वार्षिकपरीक्षायाम्
(vi) प्राप्स्यन्ते
(vii) निमन्त्रणपत्रम्
(viii) उत्साहवर्धनम्
(ix) मातृचरणयो:
(x) सुमितः

प्रश्न 4.
भवतः नाम गौरवः अस्ति । भवान् च छात्रावासे वसति । स्वजीवनस्य उद्देश्यं वर्णयता पितरं प्रतिलिखिते पत्रे मञ्जूषातः उचितपदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत।

राजकीयविद्यालयछात्रावासः
(i) …………
पूज्य (ii) ………….
सादर प्रणामाः
अत्र कुशलं तत्रास्तु। मम (iii) ……. किं लक्ष्यम् अस्ति इति विषयम् अधिकृत्य अहं स्वमनोभावान् लिखामि। अहम् एक योग्य: (iv) ……. भवितुम् इच्छामि। भवान् तु जानाति यत् अस्माकं देश: (v) ……. प्रति जागरूक: नास्ति । लक्षाधिकजनाः प्रतिवर्षं (vi) ……. रोगैः ग्रस्ता भूत्वा कालकवलिताः भवन्ति। सर्वकारै: रोगान् (vii) ……….. प्रयासाः क्रियन्ते तथापि ते प्रयासाः (viii) ………. न सन्ति। अतः अहं योग्यः चिकित्सकः भूत्वा देशं सेवितुम् इच्छामि। एवं च मम जीवनस्य लक्ष्योऽपि अयम् (ix) ……….. भविष्यति। विस्तरेण तु पुनः लेखिष्यामि। (x) ………..
गौरवः

मञ्जूषा
स्वास्थ्यं, पर्याप्ताः, भवदाज्ञाकारी, दिल्लीतः, पितृमहोदय, अनेकैः, उन्मूलयितुं, जीवनस्य, एव, चिकित्सक:
उत्तर:
(i) दिल्लीत:
(ii) पितृमहोदय
(iii) जीवनस्य
(iv) चिकित्सकः ।
(v) स्वास्थ्यं
(vi) अनेकैः
(vii) उन्मूलयितुम्
(viii) पर्याप्ताः
(ix) एव
(x) भवदाज्ञाकारी

प्रश्न 5.
भवान् राघवः । प्लास्टिकस्य प्रयोगः पर्यावरण-नाशकः इति विषयम् अधिकृत्य मित्रम् अंकुरं प्रति लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि पूरयित्वा उत्तरपुस्तिकायां लिखत-

विश्वनीड:
(i) ……..
दिनाङ्क
प्रिय मित्र (ii) ………।
सस्नेह (iii) ……….।
अत्र कुशलम् तत्रास्तु । ह्यः एव मम विद्यालये ‘त्यज प्लास्टिकम् रक्ष पर्यावरणम्’ इति विषये एका गोष्ठी अभवत्। अत्रैव मया प्रथमवारं (iv) …………… यत् प्लास्टिकस्य दूरगामिनः घातकाः च परिणामाः भवन्ति। अन्यानि सर्वानि वस्तूनि मृत्तिकायां विनश्य विलीयन्ते परं (v) ………. तु कदापि न अपक्षीयते। न इदं गलति न च विलीयते । एवं हि (vi) …… कृते महती क्षतिः भवति। परं वयं प्रातः जागरणात् आरभ्य रात्रौ निद्रापर्यन्तं प्लास्टिकस्य विविधवस्तूनां प्रयोगं (vii) ………। किमधिकम्-इदं कलमं येन अहं लिखामि, अस्य च मसियष्टि उभे एव प्लास्टिकनिर्मिते । कल्पयामि यदि एवमेव प्लास्टिकस्य प्रयोगः वर्धिष्यते तर्हि किं भविष्यति ? वस्तुतः पर्यावरणस्य (viii) …….. । एव अस्माकं रक्षणम्। आशासे त्वमपि जागरूक: भूत्वा अन्येभ्यः अपि प्रेरणां प्रदास्यसि। गृहे
(ix) ………. मम प्रणामाः।
भवदीय मित्रम्
(x) ………
मञ्जूषा
कुर्मः, ज्ञातम्, प्लास्टिकं, मातृचरणेषु, नवदिल्लीत:, पर्यावरणस्य, रक्षणे, नम:, राघवः, अंकुर ।
उत्तर:
(i) नवदिल्लीत:
(ii) अंकुर
(iii) नम:
(iv) ज्ञातम्
(v) प्लास्टिकं
(vi) पर्यावरणस्य
(vii) कुर्मः
(viii) रक्षणे
(ix) मातृचरणेषु
(x) राघवः

प्रश्न 6.
भवान् वैभवः अस्ति । अध्ययनोपेक्षावशात् कनिष्ठभ्रातरं प्रति पत्र मञ्जूषायाः उचितपदानि विचित्य रिक्तस्थानानि पूरयत उत्तरपुस्तिकायां च लिखत ।

छात्रावासः
तिथि: ………..
प्रिय अनुज !
सप्रेम (i) ……… ।
अत्र कुशलम् तत्रास्तु। अद्यैव एव पितुः पत्रं प्राप्तं । विद्यालयात् त्वया ये अंकाः प्राप्ताः तेषाम् (ii) …… अपि तेन सहैव प्राप्तम्। तत् पठित्वा अहम् अतीव दुखितोऽस्मि । तव
अङ्काः सर्वेषु अपि विषयेषु न्यूनाः सन्ति इति आश्चर्यकरम्। मन्ये त्वम् (iii) ……… न प्रवर्तसे (iv) ……. व्यर्थम् अतिवाहयसि। त्वया समयेन एव सर्वम् कर्त्तव्यम् । पठनस्य समये पठनं, खेलनस्य समये खेलनं (v) ……….. समये विश्रामः च कर्त्तव्यः। मनसा पठनीयम् ।
ये पठन्ति ते उच्चैः पदं, सुखं, धनं यशश्च लभन्ते। समयः (vi) …….. न नाशनीयः । (vii) …….. पालनं सततं कुरु। ततः (viii) …… अङ्ङ्कान् प्राप्यसि । (ix) …….. पितृभ्यां सप्रेम नमोनमः ।
भवदीयः (x) ……..
वैभवः।
मञ्जूषा
नियमस्य भ्राता, विश्रामस्य, उच्चैः, आदरणीयाभ्याम्, आशिषः, विवरणपत्रम्, समयं नियमेन, व्यर्थकार्येषु ।
उत्तर:
(i) आशिषः
(ii) विवरणपत्रम्
(iii) नियमेन
(iv) समयं
(v) विश्रामस्य
(vi) व्यर्थकार्येषु
(vii) नियमस्य
(viii) उच्चैः
(ix) आदरणीयाभ्याम्
(x) भ्राता

Class 9 Sanskrit Patra Lekhan Practice Questions

अभ्यासप्रश्नाः

प्रश्न 1.
भवान् सोमेशः । भवतां विद्यालये गीतायाः श्लोकानाम् अन्त्याक्षरी आयोज्यते । स्वमित्रं देवांशं प्रति लिखिते अस्मिन् पत्रे मञ्जूषातः रिक्तस्थानानि पूरयत पत्रं च पुनः उतरपुस्तिकायां लिखत ।

गंगा छात्रावासः
आदर्श संस्कृत महाविद्यालयः
……… (i) ……..
दिनांक: ………
प्रिय मित्र ……(ii) ……..।
…….. (iii) ……..।
अत्र सर्वं कुशलम्। अस्माकं विद्यालये संस्कृतदिवसे एका ………. (iv) ……… आयोज्यते। अस्माकं प्रतियोगिता …….(v)….. कक्षायाः विद्यार्थिभिः …….(vi)…….. भविष्यति। अहम् स्वकक्षायाः प्रतिनिधिः । भवान् अपि तस्मिन् दिवसे अत्र आगत्य ……. (vii) …… पश्यतु इति पर्थ्यते।
भवतः पितृचरणयोः …….(viii) ……
…….. (ix) ….. अभिन्नं मित्रम् ……. (x) ……..
मञ्जूषा
सह, कार्यक्रम, अन्त्याक्षरीप्रतियोगिता, नमोनमः, प्रणामाः, सोमेशः, देवांश, जयपुरतः, भवताम्, दशम्याः

2. संचारसाधनानां वर्धन्त्याः लोकप्रियतायाः कारणेन पत्रलेखनं तु विस्मृतम् एव । पत्रलेखनस्य महत्त्वं प्रतिपादयितुं स्वमित्रं प्रति भवता लिखिते अस्मिन् पत्रे रिक्तस्थानानि पूरयित्वा पत्रम् उत्तरपुस्तिकायां लिखत ।

प्रियमित्र मोहन!
सप्रेम नमोनमः।
अत्र कुशलं ………(i)………..। मित्र ! एतत् कथयन् अहं कष्टम् अनुभवामि यत् गतत्रिचतुर्मासेभ्यः तव एकम् अपि ………(ii)……. न प्राप्तम्। तव कृते अहं चिन्तितः अस्मि । अतः अस्मिन् पत्रे अहं पत्रलेखनस्य ……….(iii) ……. विषये लिखामि । मित्र! अद्यतनीयं युगं तु ………(iv) ……. अस्ति। सूचनाप्रसारणसाधनानाम् बृहद् – विकासः अभवत्। एतानि साधनानि इत्थं ……..(v)……. सन्ति यत् पत्रलेखनं तु क्षीणम् जातम्। पत्रलेखनस्य तु पृथक्विशेषताः सन्ति याः अस्मिन् ………(vi)……… स्वमहत्त्वं स्थापयन्ति । संचारमाध्यमेन ……(vii)…….. समाचाराः संग्रहीतुं न शक्यन्ते । पत्राणि तु …….(viii) ……… पुनः अपि पठितुं शक्यन्ते । आशा अस्ति यत् त्वं मम विचारान् ध्याने धृत्वा ……(ix)…….. एकं पत्रं अवश्यं लेखिष्यसि । मातापितरौ मम प्रणामाः ।
पत्रस्य ………(x)………
तव मित्रम्
सुधीरः

मञ्जूषा
लोकप्रियाणि, भविष्ये, प्रतिमासं, महत्त्वस्य, प्रतीक्षायाम्, प्राप्ताः, तत्रास्तु, युगे, विज्ञानस्य, पत्रम्

3. भवान् शैलेशः। भवतः मित्रम् समीरं प्रति पर्वतीययात्रार्थम् लिखिते निमन्त्रणपत्रे मञ्जूषातः रिक्तस्थानानि पूरयित्वा पत्रं पुनः उत्तरपुस्तिकायाम् लिखत ।
कुरुक्षेत्रत:

तिथिः …………..
प्रिय मित्र ………..(i)…………!
सप्रेम नमोनमः
पत्रेण ज्ञातम् यत् भवतः द्वादशकक्षायाः परीक्षा ………. (ii) ……. जाता, परिणामः च अग्रिमे ……(iii) …… आगमिष्यति। अहम् अपि अधुना ………(iv)…. अनन्तरं परिणामस्य प्रतीक्षां करोमि । अस्मिन् अवकाश-अवसरे अहम् ……(v)……….. कर्तुम् इच्छामि। भवान् अपि शीघ्रम् अत्र ……… (vi) …….। आवाम् रुद्र – प्रयागं गमिष्यावः । तत्र मम मातुलस्य …….(vii)……. अस्ति । किञ्चित् कालं मिलित्वा ……(viii)……. करिष्यावः, बाल्यकालस्य दिवसान् च ………..(ix)………। आशास्ति भवात् निश्चितरूपेण आगमिष्यति । स्वपित्रोः सेवायाम् मम प्रणामान् निवेदयतु ।
भवतः मित्रम्,
…………(x)……….।
मञ्जूषा
मासे, आगच्छेत्, समाप्ता, शैलेशः, व्यतीतम्, स्मरिष्यावः, गृहम्, समीर!, परीक्षायाः, पर्वतयात्राम्

4. सुधा दिल्लीनगरे नवमकक्षायां पठति । सा परियोजनाकार्ये सूक्तीनां सङ्कलनं करोति । तस्याः सखीं भावनां प्रति सहायतार्थं लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि मञ्जूषाप्रदत्तपदैः पूरयित्वा पत्रं पुनः लिखत-

सर्वोदयविद्यालयः
सागरपुरम्
………..(i)……………..
तिथिः 25/6/2026
प्रिय सखि …….(ii)……….!
सस्नेहम् अभिवादनम् । अत्र सर्वे ………………
(iii) …….। नवमकक्षायाम् ……..(iv)………. परियोजनाकार्यं प्रचलति । अहं धर्मस्य ……..(v)……… लक्षणानि अधिकृत्य ……..(vi)……. सङ्कलनं करोमि । कृपया पञ्च ……. (vii) …….. प्रेषयतु। अवशिष्टं कार्यं तु………. (viii)……. कृतम् एव।.
पितृभ्याम् ………(ix)……. निवेदयतु ।
भवत्याः प्रिय सखी
………..(x) ……….
मञ्जूषा
सूक्तीनां, कुशलिनः, भावने, नवदिल्लीतः, मया, सुधा, सूक्ती:, इदानीं, दश, प्रणामान्

5. मातरं प्रति लिखितम् अधः पत्रं मञ्जूषापदसहायतया पूरयित्वा पुनः लिखत।

(i) ………….
शिमलातः,
दिनाङ्कः ………..
परमपूज्यमातः!
सादरं प्रणामाः।
अहं कुशलः अत्र तत्रापि कामये । भवत्याः पत्रम् प्राप्य मनसि सन्तोषः (ii) ……….. मम भ्राता (iii) …….. स्वस्थः इति हर्षस्य विषयः । सः मम अध्ययनस्य (iv) …… ‘च विषये चिन्तितः आसीत् । अहं पञ्चवादने (v) ………. यथानिर्दिष्टं (vi) ……… करोमि (vii) …….. च पठामि । नववादने विद्यालयं (viii) …… । चतुर्वादने (ix) ………. आगच्छामि। सप्तवादने गृहकार्यं करोमि । पितृमहाभागानां प्रणामाः कथनीयाः ।
भवत्याः आज्ञापालक: (x) ……..।
प्रदीपः

मञ्जूषा
पुत्रः, विद्यालयात्, व्यायामं, स्वास्थ्यस्य, जात:, कावेरीछात्रावासः, इदानीम्, तदनन्तरं, उत्थाय, गच्छामि

6. भवान् देवांशः । रामायणं पठनाय मित्रम् अक्षतं प्रोत्साहितं कर्तुं लिखिते पत्रे रिक्तस्थानानि पूरयित्वा पत्रं च पुनः उत्तरपुस्तिकायां लिखतु।

76, हरिमार्गम्
(i) …………..
दिनाङ्कः …………..
प्रिय मित्र (ii) ………….!
नमोनमः ।
अत्र (iii) ………. “तत्रास्तु। गतसप्ताहे मम (iv) ……….. “आसीत्। तस्मिन् अवसरे मम पिता मह्यम् ‘रामायणम्’ इति (v) ……. “उपहाररूपेण दत्तवान् । अद्यत्वे अहं तत् पुस्तकं (vi) …… पठामि । अतः अधुना त्वां प्रति पुस्तकविषये लेखितुम् इच्छामि। रामायणं पुस्तकं वस्तुतः (vii) ……… शिक्षयति । एतस्य पठनेन अस्माकं मनिसि भ्रातृभावस्य मित्रतायाः, पितरं प्रति च (viii) ……… अपि विकासः भविष्यति । अस्मिन् आधुनिके युगे तु अस्य ज्ञानस्य अत्यावश्यकता वर्तते । मम निवेदनम् अस्ति यद् भवान् अपि अस्य पुस्तकस्य (ix) ………. “करोतु अन्यान् च अपि प्रोत्साहितं करोतु । पितृभ्यां मम प्रणामाः । तव (x) ……… ।
देवांशः
मञ्जूषा
पुस्तकम्, कुशलम्, अक्षत, सुन्दरनगरात्, जन्मदिवसः, मित्रम्, मनोयोगेन, जीवनपद्धतिं, भक्तिभावनायाः, अध्ययनम्।

7. भवती प्रभा अस्ति । स्वमातरं प्रति स्वस्वास्थ्यविषये लिखितम् इदं पत्रं मञ्जूषायाः सहायतया पुनः सम्पूर्णं लिखतु।

विद्यालयपरिसरः (i) …………..
समादरणीया: (ii) ……………
सादरं प्रणामाः ।
अत्र कुशलं तत्रास्तु | सम्प्रति मम (iii) ………. परीक्षा सञ्चरति। अत्र छात्रावासे पठनस्य वातावरणं तु शोभनं वर्तते। अत्र अध्यापकाः अपि च अतीव कर्मठाः सन्ति । अतः पठनस्य कार्यं (iv) ……. एव भवति, परन्तु अध्ययनकारणात् शयनस्य भोजनस्य च (v) ……… एव न प्राप्यते। अतः अद्यत्वे मम (vi) ……. सुष्ठु नास्ति । अहं (vii) …… पीडिता अस्मि । परं काचिद् अपि (viii) …….. नैव करणीया । आशासे अहं शीघ्रमेव पूर्णतया स्वस्था भविष्यामि । परीक्षायाः अनन्तरं (ix) …….. आगमिष्यामि। तदा वयं मिलित्वा भ्रमणाय वाराणसीनगरं गमिष्यामः । पित्रे (x) ……… ।

भवत्याः पुत्री
प्रभा

मञ्जूषा
वार्षिकी, शिमलातः, ज्वरेण, मातृचरणाः, गृहम्, स्वास्थ्यम्, समुचितम् नमः, समय:, चिन्ता ।

8. भवान् सौरवः । स्वमित्रं शाश्वतं प्रति स्वयात्रावृत्तान्तविषये लिखितं पत्रं मञ्जूषायाः पदैः पूरयित्वा पुनः लिखतु।

प्रयागराजतः
दिनाङ्कः ……………….
प्रिय मित्र (i) ……………!
सस्नेहं (ii) …………….।
अत्र सर्व कुशलं तत्रास्तु । गतमासे अहं (iii) ……… शिमलां गतवान्। तत्र पर्वतानां (iv) …… दृष्ट्वा मम मनः अतीव (v) ……… “जातम्। तत्र (vi) ……… पर्यावरणं वर्तते। शिमला (vii) ……… “राजधानी अस्ति। अतः तत्र सर्वत्र विकासः दृश्यते । देशात् विदेशेभ्यः च पर्यटकाः भ्रमणाय (viii) ………. आगच्छन्ति। अहमपि शिमलाभ्रमणं कृत्वा आत्मानं (ix) …… मन्ये । भवान् अपि समयं प्राप्य एकवारं शिमलां गच्छेत्।
भवदीयं प्रियं मित्रम्
(x) …………..।
मञ्जूषा
सौरवः, शिमलाम्, भ्रमणाय, प्रसन्नम्, धन्यम्, सौन्दर्यम्, शुद्धम्, हिमाचलप्रदेशस्य, नमोनम:, शाश्वत !

9. भवतः नाम ध्रुवः । भवान् उत्तरप्रदेशस्य एकस्मिन् छात्रावासे वसति । भवतः माता अरुणा भवन्तं अनुशासनस्य महत्वम् ज्ञापयितुं पत्रं लिखति ध्रुवं प्रति लिखितं पत्र पूरयित्वा पुनः लिखत-

12, गगन विहार:.
दिल्लीत:
प्रिय ध्रुव !
(i) …………।
अत्र (ii) ……… तत्रास्तु। (iii) …….. मन्ये तव अध्ययनं सम्यक्
चलति यतः त्वम् अनुशासित: छात्र : असि । पुत्र! जीवनस्य प्रत्येकं क्षेत्रे अनुशासनस्य (iv) आवश्यकता भवति। अनुशासनं हि नाम कर्तव्यपालनम् सर्वेषां कृते (v) …….. आवश्यकम्। मानवजीवने कर्त्तव्य – अकर्तव्यबोधः अनुशासनेन एव भवति । परं च अद्यत्वे छात्रेषु अनुशासनस्य भावः न दृश्यते। ते (vi) ……… “अनुशासनं न पालयन्ति । गुरून् मातापितॄन् च (vii) ………। त्वं कदापि एवं न कुरु यतः अनुशासनं बिना जीवने । (viii) …….. न प्राप्यते। त्वं स्व-स्वास्थ्यं प्रति अपि (ix) …….. भव। समयेन भोजनं कुरु, विश्रामम् अपि आवश्यकम्। शेषं सर्वं कुशलम् ।
भवतः माता
(x) ………..

मञ्जूषा
महती, सावधानः, तिरस्कुर्वन्ति, अनुशासनम्, अहम्, चिरंजीव, अरुणा, साफल्यम्, विद्यालयस्य, कुशलम्।

The post Sanskrit Patra Lekhan Class 9 with Answers औपचारिकं अथवा अनौपचारिकं पत्रम् appeared first on Learn CBSE.

from Learn CBSE https://ift.tt/UIPORdt
via IFTTT