Class 9 Sanskrit Chapter 2 Question Answer सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः

Students rely on Class 9 Sanskrit Solutions and Class 9th Sanskrit Sharada Chapter 2 Question Answer सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः NCERT Solutions to clarify their doubts after class.

Sanskrit Class 9 Chapter 2 Question Answer सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः

Class 9 Sanskrit Ch 2 Question Answer NCERT Solutions सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः

सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः प्रश्न उत्तर कक्षा 9

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

१. एकपदेन उत्तरं लिखत-

(क) वास्तविकसुखस्य आधार क: ? …………………
(ख) कस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं कठिनं भवति ? …………………
(ग) स्वस्थः आर्थिकव्यवहारः कतिविधः भवति ? …………………
(घ) कीदृशः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः ? ………..
(ङ) स्वावलम्बनं कस्य मूलं वर्तते ? ………….
(च) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः किं पूर्यते ? …………..
उत्तर:
(क) धर्मः
(ख) धनस्य
(ग) त्रिविधः
(घ) अस्वस्थः
(ङ) स्वाभिमानस्य
(च) घटः

२. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत-

(क) “सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इतीदं प्रसिद्धं वाक्यं कस्मिन् ग्रन्थे प्राप्यते ?
(ख) सामान्यजीवने कासाम् आवश्यकतानां पूर्त्यर्थं धनम् आवश्यकम्?
(ग) ब्राह्मे मुहूर्ते कयोः चिन्तनम् आवश्यकम् ?
(घ) जनः केन स्वावलम्बी भवति ?
(ङ) लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे केन रूपेण वर्धते ?
उत्तर:
(क) इदं वाक्यं कौटिल्यस्य अर्थशास्त्रे प्राप्यते ।
(ख) सामान्यजीवने अन्नं वस्त्रम् आवास:, शिक्षा इत्यादीनाम् आवश्यकतानां पूर्त्यर्थं धनम् आवश्यकम्।
(ग) ब्राह्मे मुहूर्ते धर्माऽर्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्।
(घ) जनः सञ्चयस्य अभ्यासेन स्वावलम्बी भवति ।
(ङ) लघुलघुसञ्चयः अपि कालान्तरे चक्रवृद्धयंशेन कालान्तरे वर्धते ।

३. वाक्येन सह ग्रन्थस्य सम्मेलनं कुरुत –

उत्तर:
(क) जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः । – ४. चाणक्यनीतिः
(ख) ब्राह्मे मुहूर्ते चोत्थाय धर्ममर्थं च चिन्तयेत्। – १. गरुडपुराणम्
(ग) सर्वेषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम् । – २. मनुस्मृतिः
(घ) सुखस्य मूलं धर्मः, धर्मस्य मूलम् अर्थः । – ३. अर्थशास्त्रम्

४. रेखाङ्कितपदमाधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत –

(क) सुखस्य मूलं धर्मः ।
…………………………………
(ख) दिनस्य आरम्भे धर्मार्थयोः चिन्तनम् आवश्यकम्।
…………………………………
(ग) सन्मार्गेण एव धनार्जनं करणीयम् ।
…………………………………
(घ) अनैतिकः आर्थिकव्यवहारः कदापि न करणीयः ।
…………………………………
(ङ) संकटकाले स्वाभिमानिजनः अन्यजनस्य आर्थिक सहायता नापेक्षते।
उत्तर:
(क) कस्य
(ख) कयोः
(ग) किम्
(घ) कीदृशः
(ङ) क:

५. उचितपदैः रिक्तस्थानानि पूरयत-

उत्तर:
(क) लभते
(ख) अपेक्षेते
(ग) वर्धते, वर्धन्ते
(घ) सेवते, सेवेत
(ङ) मोदेते, मोदन्ते

६. अधोलिखितानां प्रश्नानां शुद्धं विकल्पं चिनुत-

(क) “सुखस्य मूलं धर्म:, धर्मस्य मूलम् अर्थः” इत्यस्य मुख्य आशयः कः अस्ति ?
१. सुखस्य आधारः केवलम् अर्थः एव।
२. धर्मस्य आधारः केवलं सुखम् एव।
३. धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः ।
४. सुखं, धर्म, अर्थः- एतेषां मध्ये सम्बन्धः नास्ति ।
उत्तर:
३. धर्मस्य आधारः अर्थः, सुखस्य आधारः धर्मः।

(ख) गरुडपुराणे किम् उपदिष्टम् अस्ति?
१. रात्रौ धनस्य चिन्तनं करणीयम् ।
२. प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम् ।
३. केवलं धर्मचिन्तनं करणीयम् ।
४. केवलम् अर्थचिन्तनं करणीयम् ।
उत्तर:
२. प्रभाते धर्मार्थयोः चिन्तनं करणीयम् ।

(ग) “सर्वषामेव शौचानामर्थशौचं परं स्मृतम्” इत्यस्य तात्पर्यं किम्?
१. जलशौचमेव श्रेष्ठम्।
२. मृद्वारिशौचमेव श्रेष्ठम् ।
३. अर्थशौचं सर्वोपरि अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः ।
४. शौचस्य आवश्यकता नस्ति ।
उत्तर:
३. अर्थशौचं सर्वोपरि अन्यविधशौचेभ्यः श्रेयः ।

(घ) छात्रैः क्रियमाणः अपव्ययः कः?
१. स्वास्थ्यलाभाय व्ययः
२. विद्यार्जनाय व्ययः ।
३. आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः।
४. आत्मसुरक्षायै व्ययः ।
उत्तर:
३. आडम्बरयुक्तः प्रदर्शनात्मकः व्ययः ।

(ङ) “जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः” इति वाक्यं कः अवदत्?
१. बृहस्पतिः
२. चाणक्यः
३. मनुः
४. याज्ञवल्क्यः
उत्तर:
२. चाणक्यः

स्वाध्यायान्मा प्रमदः

छात्राः अभिभावकैः सह समीपस्थं वित्तकोषम् अथवा पत्रालयं गत्वा प्रधानमन्त्री-जनधनयोजना (PMJDY), सुकन्या समृद्धि योजना (SSY), सार्वजनिक-भविष्य-निधि: (PPF), वरिष्ठ नागरिक-संचय-योजना (SCSS), किसान-विकास-पत्रम् (KVP), राष्ट्रिय – संचय – प्रमाणपत्रम् (NSC), राष्ट्रिय-पेंशन-योजना (NPS), नियतनिक्षेप: (FD), आवृत्तिनिक्षेप: (RD) चेत्यादियोजनानां विषये ज्ञानं प्राप्नुयुः । एकस्याः योजनायाः विषये टिप्पणीं च लिखेयुः।

यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान्

१. अस्मिन् पाठे पठितानां सूक्तीनां श्लोकानां च आशयं स्वभाषया विलिख्य शिक्षकाय दर्शयत ।
२. भवन्तः स्वजीवने अपव्ययात् कथं दूरे स्थातुं शक्नुवन्ति ? अस्मिन् विषये उपायान् लिखत।
३. स्वस्य एकस्य मासस्य आय-व्ययविवरणं विलिख्य शिक्षकाय दर्शयत ।
४. जलस्य संरक्षणं कैः उपायैः करणीयमिति कक्षायां चर्चयत सचित्रं प्रदर्शयत च ।
५. विद्युतः संरक्षणं कथं कर्तुं शक्यते तस्य चित्रं निर्माय शिक्षकाय दर्शयत ।

Class 9th Sanskrit Chapter 2 सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः Question Answer

संस्कृत कक्षा 9 पाठ 2 सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः के प्रश्न उत्तर

पठितावबोधनम्

१. अधोलिखितं गद्यांश पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत-

1. सामान्यजीवने अन्नं वस्त्रम्, आवासः, शिक्षा,
स्वास्थ्यसेवा चेत्यादीनां मूलभूतानाम्
आवश्यकतानां पूर्तये धनम् आवश्यकम्।
पर्याप्तधनस्य अभावात् स्वकर्तव्यपालनं
कठिनं भवति। स्वास्थ्यं, शिक्षा, सेवा, दानम्
चेत्यादीनि कार्याणि बाधितानि भवन्ति ।
दैनन्दिनजीवनं च असन्तुलितं भवति । अतः
धर्मशास्त्रे चतुर्वर्गेषु धर्मार्थकाममोक्षेषु अर्थ:
अन्यतमः स्तम्भः इति गणयते ।

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-

(क) सामान्यजीवने मूलभूतानाम् आवश्यकतानां यूर्तये किम् आवश्यकम्?
(ख) कस्य अभावात् कर्त्तव्य पालनं कठिनं भवति ?
(ग) कानि कार्याणि बाधितानि भवन्ति ?
(घ) किम् असन्तुलितं भवति ?
उत्तर:
(क) धेनम्
(ख) धनस्य
(ग) स्वास्थ्यं शिक्षा इत्यादीनि
(घ) दैनन्दिनजीवनम्।

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

(क) पर्याप्तधनस्य अभावात् किं कठिनं भवति ?
(ख) चतुर्वगैषु धर्मार्थ काममोक्षेषु कः अन्यतमः स्तम्भ : ?
उत्तर:
(क) सर्वतः संस्कृतं शान्तेः संस्थापकम् अस्ति।
(ख) संस्कृतं त्याग सन्तोष सेवा व्रतम् अस्ति ।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘अन्यतमः स्तम्भः’ अत्र विशेषणपदं किम् ?
(क) अन्यतमः
(ख) स्तम्भः
(ग) अन्य
(घ) तमः
उत्तर:
(क) अन्यतमः

(ii) ‘कर्त्तव्यपालनं कठिनं भवति’ – अत्र क्रियापदं किम् ?
(क) कर्त्तव्य
(ख) भवति
(ग) पालनम्
(घ) कठिनम्
उत्तर:
(ख) भवति

(iii) ‘कठिनम्’ इत्यस्य विलोमशब्दं लिखत ।
(क) सुगमम्
(ख) सुन्दरम्
(ग) दुस्तरम्
(घ) मनोहरम्
उत्तर:
(क) सुगमम्

२. अधोलिखितं श्लोकं पठित्वा उत्तराणि लिखत-

2. जलबिन्दुनिपातेन क्रमशः पूर्यते घटः ।
सः क्रमः सर्वविद्यानां धर्मस्य धनस्य च।।

I. एकपदेन उत्तरत-

1. जलबिन्दुनिपातेन किं पूर्यते ?
2. घट: केन पूर्यते?
3. सः क्रमः कस्य अस्ति ?

उत्तर:

1. घट:
2. जलबिन्दुनिपातेन
3. धर्मस्य धनस्य च।

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. कस्य निपातेन घट: पूर्यते ?
2. धर्मस्य क्रमः क ?

उत्तर:

1. जलबिन्दूनां निपातेन घट: पूर्येते ।
2. धर्मस्य धनस्य सः क्रमः ।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘घटः पूर्यते’-अत्र कर्त्तृपदं किम्?
(क) पूर्यते
(ख) घटः
(ग) घट
(घ) पूर्य
उत्तर:
(ख) घटः

(ii) ‘उत्थानेन’ इत्यस्य पदस्य विपरीतार्थकं पद किम् ?
(क) धर्मयोः
(ख) पूर्यते
(ग) क्रमः
(घ) निपातेन
उत्तर:
(घ) निपातेन

(iii) ‘जलं’ इत्यस्य पर्यायशब्दं लिखत-
(क) वारि
(ख) पुष्पम्
(ग) शीतलम्
(घ) पत्रम्
उत्तर:
(क) वारि

३. रेखाङितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत-

(क) धनस्य अभावात् कर्तव्यपालनं कठिनं भवति ।
(ख) धर्मार्थकाममोक्षेषु अर्थ: अन्यतमः स्तम्भः।
(ग) शौचानाम् अर्थशौचं परं स्मृतम् ।
(घ) आवश्कतानुसारं व्ययः करणीयः ।
(ङ) अपव्ययः वर्जनीयः ।
उत्तर:
(क) कस्य
(ख) कः
(घ) कः
(ङ) कः

४. पर्यावाचि-पदानाम् उचितं मेलनं कुरुत-

उत्तर:
‘क’ – ‘ख’
(क) विपन्ना – दरिद्रता
(ख) शुचिः – पवित्रः
(ग) सञ्चयः – संग्रह:
(घ) प्रभूतं – प्रचुरं
(ङ) त्वरित – शीघ्रं
(च) गृधः – लोभः
(छ) अविच्छिन्नः – अटूट:
(ज) आजीविका – वृत्तिः

५. विपरीतार्थक पदानां मेलनं कुरुत-

उत्तर:
‘’क’ – ‘ख’
(क) कठिनं – सुगमं
(ख) सञ्चयः – व्ययः
(ग) अपव्ययः – संग्रह:
(घ) शुचिः – अपवित्रः
(ङ) अर्जनम् – व्ययः
(च) आरम्भे – अन्ते
(छ) स्वावलम्बी – परावलम्बी
(ज) सततं – विरत

६. विशेषणविशेष्ययोः उचितं मेलनं कुरुत-

उत्तर:
‘क’ – ‘ख’
(क) एतासु – योजनासु
(ख) बुद्धिमतां – छात्राणां
(ग) आर्थिकी – स्थितिः
(घ) उत्तरदायी – नागरिक:
(ङ) बहुविधा: – मार्गाः
(च) प्रमुखं – साधनं
(छ) अनैतिकः – व्यवहारः
(ज) बाधितानि – कार्याणि

७. समस्तपदानि लिखत-

उत्तर:
(क) असन्तुलितं – (ख) अर्थोपार्जनं
(ग) धर्मपालनं – (घ) प्रमुखसाधनं
(ङ) प्रतिदिनं – (च) तुच्छकारणैः
(छ) विद्यार्जनं – (ज) प्रत्येकं
(झ) धनव्ययः – (ञ) शीतपेयं

८. सन्धिं विभज्य लिखत-

उत्तर:
(क) तेषु + एकं – (ख) सु + उक्तयः
(ग) इति + उक्ते – (घ) इति + एतेषां
(ङ) अर्थ + उपार्जनं – (च) कः + चन
(छ) संकटकाले + अपि – (ज) हानि + अपि
(झ) सम् + चयं – (ञ) च + एव
(ट) निवेश: + च – (ठ) तथा + एव

The post Class 9 Sanskrit Chapter 2 Question Answer सुखस्य मूलं धर्मः धर्मस्य मूलम् अर्थः appeared first on Learn CBSE.

from Learn CBSE https://ift.tt/oh3A7Et
via IFTTT