Class 9 Sanskrit Chapter 1 Question Answer सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्

Students rely on Class 9 Sanskrit Solutions and Class 9th Sanskrit Sharada Chapter 1 Question Answer सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् NCERT Solutions to clarify their doubts after class.

Sanskrit Class 9 Chapter 1 Question Answer सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्

Class 9 Sanskrit Ch 1 Question Answer NCERT Solutions सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम्

सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् प्रश्न उत्तर कक्षा 9

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः

१. छात्राः मिलित्वा पृथक् पृथक् पञ्चानां छात्राणां लघुसमूहान् निर्मा यति-गति-लयपूर्वकं गीतगानस्य अभ्यासं करिष्यन्ति ।

२. एकपदेन उत्तरं लिखत-

यथा – ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं किम् ?

(क) संस्कृतं कस्याः साधकम् ?
(ख) सर्वदा संस्कृतं कस्य सन्दोहदम्?
(ग) संस्कृतं कस्य प्रेरणादायकम् ?
(घ) संस्कृतं कासां परिष्कारकम् ?
(ङ) कस्य विस्तारकं संस्कृतम् ?
उत्तर:
(क) भारतीयैकतायाः
(ख) आनन्दस्य
(ग) सत्पथस्य
(घ) सर्ववाणीनाम्
(ङ) विश्वबन्धुत्वस्य।

३. अधोलिखितप्रश्नानाम् उत्तराणि पूर्णवाक्येन लिखत-

(क) सर्वतः कस्याः संस्थापकं संस्कृतम्?
(ख) कीदृशं व्रतं संस्कृतम् ?
(ग) कयोः सम्मेलनं संस्कृतम् ?
(घ) संस्कृतं कस्य चमत्कारकम् ?
(ङ) केषां यशः स्मारकं संस्कृतम् ?
उत्तर:
(क) सर्वतः संस्कृतं शान्तेः संस्थापकम् अस्ति।
(ख) संस्कृतं त्यागसन्तोषसेवाव्रतम् अस्ति।
(ग) संस्कृतं ज्ञानविज्ञानयोः सम्मेलनम् अस्ति।
(घ) संस्कृतं विश्वचेतसः चमत्कारकम्अस्ति।
(ङ) संस्कृतं पूर्वजानां यशसः स्मारकम् अस्ति।

४. रिक्तस्थानानि पूरयन्तु-

यथा- सर्वभूतैकता – कारकं संस्कृतम्।
(क) ………… सम्पादकं संस्कृतम्।
(ख) ………. दर्शकं संस्कृतम्।
(ग) …….. संस्कारकं संस्कृतम्।
(घ) कर्मदं ……… भक्तिदं संस्कृतम्।
(ङ) सत्यनिष्ठं ……… संस्कृतम्।
(च) शब्दलालित्य ……….. संस्कृतम्।
उत्तर:
(क) भारतीयत्व
(ख) ज्ञानपुञ्जप्रभा
(ग) सर्वमस्तिष्क
(ङ) शिवं सुन्दरं
(घ) ज्ञानदं
(च) लीलावनं

५. मञ्जूषायाः पदानि उपयुज्य षड्वाक्यानि रचयत-

वाणीपरिष्कारिका, एकता, सर्वतः सेवा, सुन्दरम् पूर्वजानाम्, सत्पथे प्रेरयितुम्, विश्वकल्याणाय, त्यागस्य, सन्तोषस्य, विश्वबन्धुत्वविस्तारकम्

यथा- वाणीपरिष्कारिका संस्कृत-भाषा भवति ।

(क) ……………………………………..
(ख) ……………………………………..
(ग) ……………………………………..
(घ) ……………………………………..
(ङ) ……………………………………..
(च) …………………………………….
उत्तर:
(क) सत्पथे प्रेरयितुं संस्कृतभाषा समर्थाअस्ति।
(ख) विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारिका संस्कृतभाषाअस्ति।
(ग) संस्कृतभाषा त्यागस्य सन्तोषस्य च भाषाअस्ति।
(घ) विश्वकल्याणस्य निष्ठायुता संस्कृतभाषा अस्ति।
(ङ) संस्कृतभाषा सर्वतः शान्तिसंस्थापिकाअस्ति।
(च) संस्कृतभाषा सत्यानिष्ठा अस्ति।

६. अधोलिखितानां समस्तपदानाम् उदाहरणानुसारं विग्रहं कुरुत-

यथा— भारतीयैकतासाधकम् भारतीयैकताया:साधकम्।
(क) ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकम् …………………….
(ख) सर्ववाणीपरिष्कारकम् …………………………….
(ग) विश्वबन्धुत्वविस्तारकम् ……………………
(घ) सर्वभूतैकताकारकम् …………………..
(ङ) शान्तिसंस्थापकम् …………………..
(च) ज्ञानविज्ञानसम्मेलनम् ……………..
उत्तर:
(क) ज्ञानस्य पुञ्जः, तस्य प्रभादर्शकम् ।
(ख) सर्ववाणीनां परिष्कारकम्।
(ग) विश्वबन्धुत्वस्य विस्तारकम् ।
(घ) सर्वभूतैकतायायाः कारकम्।
(ङ) शान्तेः संस्थापकम्।
(च) ज्ञानाविज्ञानयोः सम्मेलनम्।

७. प्रदत्तमञ्जूषात: पर्यायपदानि चित्वा रिक्तस्थाने लिखत-

उल्लासः, किरणः, जगत्, अनुपमा, तेजोराशयः, मानम्

(क) विद्वांसः ………….. भवति ।
(ख) सूर्यस्य ……….. सर्वेषां प्राणिनां कृते हितकर: भवन्ति ।
(ग) ईश्वरं स्मृत्वा ……….. उपजायते।
(घ) विद्याया: ……… अजरं भवति ।
(ङ) प्रकृतेः शोभा ……… विद्यते।
(च) यत्र ……… एकनीडं भवति ।
उत्तर:
(क) तेजोराशयः
(ख) किरण:
(ग) उल्लासः
(घ) मानम्
(ङ) अनुपमा
(च) जगत्

८. अधोलिखितानां मेलनं कुरुत-

उत्तर:
(क) भारतीयैकतायाः – २. साधकम्
(ख) सत्पथे – ४. प्रेरणादायकम्
(ग) त्यागसन्तोषसेवारूपम् – ५. व्रतम्
(घ) ज्ञानपुञ्जप्रभायाः – ३. दर्शकम्
(ङ) विश्वबन्धुत्वस्य – १. विस्तारकम्

स्वाध्यायान्मा प्रमदः

पञ्चशीलं किम्?
बौद्धधर्मे सदाचरणस्य परिपालनाय पञ्च शीलानि सन्ति । येषामाचरणं मनुष्याणाम् अत्यन्तं लाभाय अस्ति । तेषां विवरणमस्ति –

१. अस्तेयम्
२. अहिंसा
३. ब्रह्मचर्यम्
४. सत्यम्
५. मादकद्रव्याणां परिहारः ।

एतद्देशप्रसूतस्य सकाशादग्रजन्मनः ।
स्वं स्वं चरित्रं शिक्षेरन् पृथिव्यां सर्वमानवाः ॥
संस्कृतं संस्कृतेर्मूलं ज्ञानविज्ञानवारिधिः ।
वेदतत्त्वार्थसंजुष्टं लोकाऽऽलोककरं शिवम् ॥
सत्याहिंसागुणैः श्रेष्ठा विश्वबन्धुत्वशिक्षिका।
विश्वशान्तिसुखाधात्री भारतीया हि संस्कृतिः॥

यस्तु क्रियावान् मनुजः स विद्वान्

१. “संस्कृताधारिता भारतीयैकता” इति एतं विषयम् आधृत्य एका भाषणप्रतियोगिता आयोजनीया । शिक्षकः भाषणप्रतियोगितायां निम्नाङ्कितानां बिन्दूनां समावेशं करिष्यति ।

२. विश्वबन्धुत्वभावनायाः विकासाय के मार्गाः अवलम्बनीयाः इति विषयमधिकृत्य सहपाठिभिः सह आलोचनां कुरु ।

Class 9th Sanskrit Chapter 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् Question Answer

संस्कृत कक्षा 9 पाठ 1 सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् के प्रश्न उत्तर

पठितावबोधनम्

१. अधोलिखितयोः पद्यांशयोः पठित्वा उत्तराणि लिखत-

1. त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम्
विश्वकल्याणनिष्ठायुतं संस्कृतम्
ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्
भुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं संस्कृतम् ॥४॥

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-

1. विश्वकल्याणनिष्ठायुतं किम् ?
2. भुक्तिमुक्तिद्वयोद्वेलनं किम् ?
3. कस्य निष्ठायुतं संस्कृतम्अस्ति?

उत्तर:

1. संस्कृतम्
2. संस्कृतम्
3. विश्वकल्याणस्य

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. कयोः सम्मेलनं संस्कृतम् ?
2. संस्कृतं कीदृशं व्रतम्अस्ति?

उत्तर:

1. ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं संस्कृतम्।
2. त्यागसन्तोषसेवाव्रतं संस्कृतम् अस्ति।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘सन्तोष:’ इत्यस्य पर्यायशब्दं लिखत-
(क) दया
(ख) तोष:
(ग) बुभुक्षा
(घ) लोभः
उत्तर:
(ख) तोष:

(ii) ‘ज्ञानविज्ञानसम्मेलनं’ इति पदस्य विशेष्यपदं किम् ?
(क) संस्कृत
(ख) संस्कृतम्
(ग) कृतं
(घ) संस्कृत:
उत्तर:
(ख) संस्कृतम्

(iii) ‘मुक्ति:’ इत्यस्य पदस्य विलोमपदं किम् ?
(क) द्वयोः
(ख) भुक्ति
(ग) निग्रहः
(घ) मुक्ती:
उत्तर:
(ग) निग्रहः

2. विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्
सर्वभूतैकताकारकं संस्कृतम्
सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्
पञ्चशीलप्रतिष्ठापकं संस्कृतम् ॥

प्रश्ना:-

I. एकपदेन उत्तरत-

1. कस्य प्रतिष्ठापकं संस्कृतम् ?
2. सर्वतः शान्तिसंस्थापकं किम् ?
3. संस्कृतं कस्य विस्तारकम् ?

उत्तर:

1. पञ्चशीलस्य
2. संस्कृतं
3. विश्वबन्धुत्वस्य

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत-

1. संस्कृतं कस्याः संस्थापकम्अस्ति?
2. केषाम् एकताकारकं संस्कृतम् ?

उत्तर:

1. संस्कृतं शान्तेः संस्थापकम्अस्ति।
2. सर्वभूतानाम् एकताकारकं संस्कृतम्।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत-

(i) ‘विस्तारकं’ इत्यस्य पदस्य कः अर्थः ?
(क) प्रसारकं
(ख) कारक
(ग) प्रसारः
(घ) प्रसारयति
उत्तर:
(क) प्रसारकं

(ii) ‘एकता’ इति पदस्य विलोमपदं किम् ?
(क) प्रमुखता
(ख) अनेकता
(ग) विशेषता
(घ) सर्वदा
उत्तर:
(ख) अनेकता

(iii) ‘विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्’ अत्र विशेष्यपदं किम् ?
(क) बन्धुत्व
(ख) विश्व
(ग) विस्तारकं
(घ) संस्कृतम्
उत्तर:
(घ) संस्कृतम्

२. रेखाङ्कितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माण कुरुत।

(क) संस्कृतभाषा भारतीयानाम् ऐक्यं साधयति।
(ख) संस्कृतं जनानां मानसं शोधयति ।
(ग) विश्वबन्धुत्वं वर्धयति ।
(घ) इहलोके परलोके च संस्कृतेन उत्कर्षः लभ्यते।
(ङ) संस्कृतस्य श्रवणेन जना: चमत्कारं लभन्ते ।
(च) संस्कृतं ज्ञानसमूहस्य प्रभा दर्शयति ।
उत्तर:
(क) संस्कृतभाषा केषाम् ऐक्यं साधयति ?
(ख) संस्कृतं केषाम् मानसं शोधयति ?
(ग) किं वर्धयति ?
(घ) इहलोके परलोके च केन उत्कर्ष: लभ्यते ?
(ङ) कस्य श्रवणेन जना: चमत्कारं लभन्ते ?
(च) संस्कृतं कस्य प्रभा दर्शयति ?

३. मेलनं कुरुत-

उत्तर:
‘क’ – ‘ख’
(क) भारतीय – २. एकतासाधकम्
(ख) ज्ञानपुञ्जप्रभा – १. दर्शकम्
(ग) सत्पथ – ५. प्रेरणादायकम्
(घ) सर्वदानन्द – ३. सन्दोहदम्
(ङ) सर्वमस्तिष्क – ४. संस्कारकम्

४. अधोलिखितपद्यांशस्य अन्वयं मञ्जूषातः उचितं पदं चित्वा पूरयत-

1. धर्मकामार्थमोक्षप्रदं संस्कृतम्
ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं संस्कृतम्
कर्मदं ज्ञानदं भक्तिदं संस्कृतम्
सत्यनिष्ठं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् ॥

अन्वय- संस्कृतं (i) ………., संस्कृतं ऐहिकामुष्मिकोत्कर्षदं (ii) ……… ‘कर्मदं ज्ञानदं (iii) ……… संस्कृतं सत्यनिष्ठं (iv) ……. सुन्दरम् (अस्ति)।
मञ्जूषा- शिवं, संस्कृतं, धर्मकामार्थमोक्षप्रदं भक्तिदं
उत्तर:
(i) धर्मकामार्थमोक्षप्रदं
(ii) संस्कृतं
(iii) भक्तिदं
(iv) शिवं

५. अधोलिखितपद्यांशयोः भावार्थं मञ्जूषातः पदानि चित्वा पूरयत-

(क) भारतीयैक्तासाधकं संस्कृतम्
भारतीयत्वसम्पादकं संस्कृतम्
ज्ञानपुञ्जप्रभादर्शकं संस्कृतम्
सर्वदानन्दसन्दोहदं संस्कृतम्।।

भावार्थ:- संस्कृतभाषा भारतीयानाम् (i) ………. साधयति, भारतीयत्वं सम्पादयति, ज्ञानसमूहस्य (ii) ……… दर्शयति, सर्वदा (iii) ……. परम्परां एव (iv) ………।
मञ्जूषा- जनयति, प्रभां ऐक्यं आनन्दस्य
उत्तर:
(i) ऐक्यं
(ii) प्रभां
(iii) आनन्दस्य
(iv) जनयति ।

(ख) विश्वबन्धुत्वविस्तारकं संस्कृतम्
सर्वभूतैकताकारकं संस्कृतम्
सर्वतः शान्तिसंस्थापकं संस्कृतम्
पञ्चशीलप्रतिष्ठापकं संस्कृतम् ।।

भावार्थ:- संस्कृतं विश्वबन्धुत्वं (i) …….., सर्वेषां प्राणिनाम् अपि (ii) ……. बोधयति, सर्वत्र (iii) …… प्रतिष्ठापयति, प्रसिद्धानां (iv) ……. शीलानां रीतिं गमयति ।
मञ्जूषा – पञ्चानां, शान्तिं, ऐक्यं, वर्धयति
उत्तर:
(i) वर्धयति
(ii) ऐक्यं
(iii) शान्तिं
(iv) पञ्चानां

६. पर्यावाचि पदानां मेलनं कुरुत-

उत्तर:
‘क’ – ‘ख’
(क) सुन्दरं – चारु
(ख) प्रभा – दीप्तिः
(ग) पुञ्जः – समूह:
(घ) ऐहिकम् – संसारस्य
(ङ) आमुष्मिकं – परलोकस्य
(च) सन्दोह: – समूह:
(छ) माधुर्यं – मधुरतां
(ज) गृहं – गेहं

७. विपरीतार्थक पदानाम् उचितं मेलनं कुरुत-

उत्तर:
‘क’ – ‘ख’
(क) प्रभा – तमः
(ख) पुञ्ज: – विखण्डन
(ग) मुक्ति: – बन्धनं
(घ) चारु: – विकृतं
(ङ) माधुर्यं – कटुता
(च) यश: – अपयशः

The post Class 9 Sanskrit Chapter 1 Question Answer सत्यं शिवं सुन्दरं संस्कृतम् appeared first on Learn CBSE.

from Learn CBSE https://ift.tt/zxrZc6m
via IFTTT