Anuched Lekhan in Sanskrit for Class 6 with Answers

We have given detailed NCERT Class 6 Sanskrit Deepakam Solutions and Anuched Lekhan in Sanskrit for Class 6 with Answers अनुच्छेद लेखन come in handy for quickly completing your homework.

Sanskrit Anuched Lekhan Class 6

Anuched Lekhan Class 6 Sanskrit

संस्कृत में अनुच्छेद लेखन कक्षा 6

अनुच्छेद लेखन को लघु निबंध भी कहा जाता है। शब्द संख्या सीमित होने के कारण लिखते समय थोड़ी सावधानी बरतनी चाहिए। निबंध और अनुच्छेद लेखन में मुख्य अंतर यह है कि जहाँ निबंध में प्रत्येक बिंदु को अलग-अलग अनुच्छेद में लिखा जाता है, वहीं अनुच्छेद लेखन में एक ही पैराग्राफ में प्रस्तुत विषय को सीमित शब्दों में प्रस्तुत किया जाता है।

अनुच्छेद लेखन करते समय ध्यान रखने योग्य बातें

• अनुच्छेद पूर्ति में रिक्त स्थानों को मञ्जूषा की सहायता से भरना चाहिए।
• मञ्जूषा में दिए गए शब्दों को आवश्यकतानुसार लिंग, वचन और लकार में परिवर्तित करके लिखना चाहिए।
• मञ्जूषा के शब्दों को उनके उचित व सबसे सही स्थान पर ध्यानपूर्वक पढ़कर ही लिखना चाहिए।
• अनुच्छेद पूर्ति में रिक्त स्थानों की पूर्ति करने के पश्चात् एक बार पुनः अनुच्छेद को ध्यानपूर्वक पढ़ना चाहिए।

साधित उदाहरणम्

प्रश्न 1.
मञ्जूषाया सहायतया “योगाभ्यास” इति शीर्षकोपरि आधारितस्य अनुच्छेदस्य रिक्त स्थानानि पूरयत । (मञ्जूषा की सहायता से “योगाभ्यास” विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

मम पितामह (i) …….. सुहृ दः (ii) …… यत् प्रतिदिनं (iii) ……. करोति । स कथयति (iv) ….. योगात् (v) ……. कार्याणि अपि कुर्तुं शक्नुं योगाभ्यासादेव अस्माकं जीवनः सफलः भवति । (vi) ……… विद्यायां सर्वोकृष्ट व्यायामः अस्ति सूर्य नमस्कार: । (vii) ….. द्वाद्वशाः स्थितयः भवन्ति । अयम् अस्मै अति लाभकारकः अस्ति। वयं प्रतिदिनं योगाभ्यासं (viii) …..।

• मञ्जूषा अतीव, वयम् कुर्याम्, अस्मिन्, अद्यापि लोकोत्तरः योगाभ्यासः ।
उत्तर:
(i) अतीव
(ii) अद्यापि
(iii) योगाभ्यासः
(iv) वयं
(v) लोकोत्तर:
(vi) एतस्मिन्
(vii) अस्मिन्
(viii) कुर्याम

प्रश्न 2.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “मम विद्यालयः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “मेरा विद्यालय” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए |)

• मञ्जूषा माध्यमिक, नगरस्य, षष्ठकक्षायां विद्यालयः, राजकीय, प्रसिद्धश्च विद्यालय ।
उत्तर:
(i) अयं मम विद्यालयः अस्ति ।
(ii) मम विद्यालयस्य नाम राजकीय उच्च माध्यमिक विद्यालयः अस्ति ।
(iii) अयं विद्यालयः आगरा नगरस्य मध्ये वर्तते ।
(iv) मम विद्यालयः शोभनः प्रसिद्धश्च अस्ति ।
(v) अहं षष्ठकक्षायां पठामि ।

Sanskrit Mein Anuchchhed Class 6

अभ्यास प्रश्ना:

मञ्जूषा की सहायता से अनुच्छेद लेखन

प्रश्न 1.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “मम ग्रामं” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “मेरा गाँव ” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा कृषकाः, ग्रामस्य, ग्रामः, रमणीयः, चिकित्सालयः, पञ्चायत सरोवरः ।
उत्तर:

1. अयं मम ग्रामः अस्ति ।
2. मम ग्रामः अतीव रमणीयः अस्ति ।
3. मम ग्रामे एकः चिकित्सालयः सरोवर: च स्तः ।
4. मम ग्रामे अनेके कृषकाः निवसन्ति ।
5. ग्रामस्य मध्ये एकं पञ्चायत – भवनम् अपि अस्ति ।

प्रश्न 2.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “भारतदेशः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “भारत देश” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा भारतस्य अस्माकं विशालः, राज्यानि अत्र, सर्वस्वं भारतदेशस्य ।
उत्तर:

1. भारत: अस्माकं देशः अस्ति ।
2. एषः देश: अति विशालः अस्ति ।
3. अत्र अनेकानि राज्यानि सन्ति ।
4. हिमालयः भारतस्य मुकुटमिव शोभते ।
5. वयं भारतदेशस्य रक्षायै सर्वस्वं यच्छामः ।

प्रश्न 3.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “परोपकारः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “परोपकार” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा पुण्याय, परोपकारः वृक्षाः, परोपकारेणैव, भवन्ति, संसारस्य।
उत्तर:

1. परेषाम् उपकारः परोपकारः कथ्यते।
2. संसारस्य कल्याणं परोपकारेणैव भवति ।
3. परोपकारः पुण्याय भवति ।
4. वृक्षा: परोपकाराय फलन्ति ।
5. सज्जनाः परोपकारेणैव प्रसन्नाः भवन्ति।

प्रश्न 4.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “विद्यायाः महत्त्वम्” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “विद्यालय का महत्त्व ” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा विद्याधनं, मनुष्यः, विद्याविहीनस्तु, प्रधानमस्ति, प्राप्नोति, साक्षात् कृतेऽपि, करोति ।
उत्तर:

1. विद्याधनं सर्वधनं प्रधानमस्ति ।
2. विद्यया मनुष्यः कीर्तिं धनं च प्राप्नोति ।
3. विद्याविहीनस्तु मानवः साक्षात् पशुरेव भवति ।
4. विद्या व्यये कृतेऽपि नित्यं वर्धते ।
5. विद्यया एव मनुष्यः उन्नतिं करोति ।

प्रश्न 5.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “ धेनुः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत। (मञ्जूषा के उचित पदों से ” धेनु (गाय)” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए |)

• मञ्जूषा भारतदेशेः, मातरमिव धेनूनां विविधवर्णाः, सर्वाधिकं, पुष्टिकरं, धेनोः बलीवर्दाः ।
उत्तर:

1. अस्माकं भारतदेशे धेनोः महत्त्वं सर्वाधिकं वर्तते ।
2. जनाः धेनुः मातरमिव पूजयन्ति ।
3. धेनूनां दुग्धं मधुरं पुष्टिकरं च भवति ।
4. धेनवः विविधवर्णाः भवन्ति ।
5. धेनोः वत्साः बलीवर्दाः भवन्ति ।

प्रश्न 6.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “संस्कृत भाषा का महत्त्व” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए ।)

• मञ्जूषा संसारस्य, साहित्यं, संस्कृत भाषा, सर्वोत्तमा, लोकभाषा ।
उत्तर:

1. संस्कृतभाषा संसारस्य सर्वासां भाषाणां जननी अस्ति।
2. संस्कृत भाषायां विपुलं साहित्यं वर्तते ।
3. संस्कृत भाषा शुद्धाः परिष्कृता दोषरहिता च अस्ति ।
4. इयं सर्वोत्तमा भाषा वर्तते ।
5. प्राचीनकाले इयं भाषा लोकभाषा आसीत् ।

प्रश्न 7.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “उद्यानम्” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से ” बगीचा” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा उद्यानम्, पुष्पाणि, विशालाः सरोवरः, भ्रमणार्थं ।
उत्तर:

1. इदं रमणीयम् उद्यानम् अस्ति।
2. उद्याने विविधानि मनोहराणि पुष्पाणि सन्ति ।
3. उद्याने बहवः विशालाः वृक्षाः सन्ति।
4. उद्यानस्य मध्ये एकः सरोवर: अपि अस्ति ।
5. प्रात:काले अत्र जनाः भ्रमणार्थं आगच्छन्ति।

प्रश्न 8.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “पुस्तकालयः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “पुस्तकालय” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा वर्णनं, अस्ति, केचन, पुस्तकानि, तूष्णीं, छात्राः, समाचारपत्राणि, अनेकानि ग्रन्थाः, भूत्वा, स्थापिताः, सन्ति, अनेके, पुस्तकालये, अत्र, पठन्ति इदं पुस्कालयस्य, जनाः ।
उत्तर:

1. इदं वर्णनं पुस्तकालयस्य अस्ति ।
2. अत्र जनाः पुस्तकानि पठन्ति ।
3. केचन छात्राः समाचारपत्राणि पठन्ति।
4. छात्रा: पुस्तकालये तूष्णीं भूत्वा पठन्ति ।
5. पुस्तकालये अनेके ग्रन्थाः स्थापिताः सन्ति ।

प्रश्न 9.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “विद्यालयस्य उत्सवः” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत। (मञ्जूषा के उचित पदों से “विद्यालय का उत्सव” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए |)

• मञ्जूषा पारितोषिक वितरणम्, वार्षिकसमारोहः, कर्मचारिणः, व्यस्ताः, कार्येषु, सभाध्यक्षः, विद्यालये, भवति, सन्ति, छात्राः, गायन्ति, सम्बोधयति, गीतं वर्तते, छात्रान् वर्णनं,
विद्यालयस्य, इदं ।
उत्तर:

1. इदं वर्णनं विद्यालयस्य उत्सवस्य वर्तते ।
2. वार्षिकसमारोहे छात्राः गीतं गायन्ति।
3. सभाध्यक्षः छात्रान् सम्बोधयति ।
4. विद्यालये पारितोषिक-वितरणं भवति।
5. सर्वेछात्राः कर्मचारिणः च कार्येषु व्यस्ताः सन्ति ।

प्रश्न 10.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “अश्वशाला” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “अश्वशाला” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा अश्वारोहणं, अश्वाः, जलपानाय, मार्गे, गच्छन्ति, नदीं, वहति, वृक्षाः, वर्णनं जनाः, वेगेन, इदं, सन्ति, छात्राः धावन्ति, तीव्र, प्रति, कुर्वन्ति, अश्वशालायाः, अस्ति।
उत्तर:

1. इदं वर्णनम् अश्वशालायाः अस्ति ।
2. छात्राः अश्वारोहणं कुर्वन्ति ।
3. अश्वाः जलपानाय नदीं प्रति गच्छन्ति ।
4. अश्वा: तीव्र वेगेन धावन्ति ।
5. मार्गे वृक्षाः सन्ति ।

प्रश्न 11.
मञ्जूषायाः उचितपदैः “दैनिक दिनचर्या” इति विषयम् अधिकृत्य संस्कृतेन अनुच्छेदं लिखत । (मञ्जूषा के उचित पदों से “दैनिक दिनचर्या ” इस विषय पर संस्कृत में अनुच्छेद लिखिए।)

• मञ्जूषा प्रातः काले, जनाः, उद्यानं, ध्यानं, पूजां च कुर्वन्ति, वर्णनं, प्रातराशं, कार्यालयं, विद्यालयं, सहायतां, इदं, अस्ति, जागरणं, बालकाः, प्रति, गच्छन्ति कृत्वा, महिलाः, सर्वेपुरुषाः ।
उत्तर:

1. इदं वर्णनं दैनिक – दिनचर्यायाः अस्ति।
2. जनाः प्रातः काले जागरणं कुर्वन्ति ।
3. जना: ध्यानं, पूजां च कुर्वन्ति ।
4. बालकाः प्रातराशं कृत्वा विद्यालयं गच्छन्ति ।
5. सर्वेपुरुषाः महिलाः च कार्यालयं प्रति गच्छन्ति ।

प्रश्न 12.
मञ्जूषाया सहायतया “रक्त दानम्” इति शीर्षकोपरि आधारितस्य अनुच्छेदस्य रिक्त स्थानानि पूरयत । (मञ्जूषा की सहायता से ” रक्त दान” पर आधारित अनुच्छेद के रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए ।)

(i) ….. अस्माकं विद्यालये नगरात् (ii) …… एक: (iii) …… आगतवान्। विद्यालये एक: (iv) ……. शिविर: आसीत् । चिकित्सकाः स्वभाषणे अवदत् । रक्त दानस्य अस्माकं कापि हानि: न (v) …….. अपितु अस्या प्रक्रिया स्व रक्तः शुद्धं भवति (vi) …… रक्तस्य नव (vii) …… भवति । अतएव इदम् पुनीत कार्य अस्ति सर्वान् नवयुवकान् कृते अयम् (viii) ….. कार्यः भवति।

• मञ्जूषा शरीरे, अद्य, भवति, लाभप्रदः, चिकित्सकाः, रक्तदान, संचारः, दल।
उत्तर:
(i) अद्य
(ii) चिकित्सका:
(iii) दल:
(iv) रक्तदान
(v) भवति
(vi) शरीरे
(vii) संचार:
(viii) लाभप्रदः

प्रश्न 13.
मञ्जूषाया सहायतया “रणोत्सवः” इति विषयम् आधारितस्य अनुच्छेदस्य रिक्त स्थानानि पूरयत । (मञ्जूषा की सहायता से “रणोत्सव” विषय पर आधारित अनुच्छेद के रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए ।)

गुर्जर-प्रदेश: अस्माकं देशस्य (i) …… प्रदेशः अस्ति । (ii) …… ‘प्रदेश: सामाजिक राजनैतिक क्षेत्रे पि अग्रणी अस्ति । (iii) ….. क्षेत्र (iv) ….. नाम जनपद अस्ति यस्य मुख्यालयः भुज नगरे स्थितः । कच्छ क्षेत्रः कच्छ का राग इतिनाम्मः प्रसिद्धः अस्ति (v) …… अत्र एक विशाल क्षेत्रः अस्ति । रणोत्सवः नाम्नः अत्र एकः विशाल: सम्मर्दः भवति । निशायाम् चन्द्रं (vi) …… शीतकाले अस्य श्वेत शोभा मनोहरति । अस्मिन् सम्मर्दे वैदेशिक (vii) ….. अपि बहुसंख्याम् आगच्छति। अत्र विभिन्नाः
सांस्कृतिक कार्यक्रमाः आयोज्यन्ते ।
(viii) ……. दिवस पर्यन्ता एव आयोजन सतत् चलति।

• मञ्जूषा पर्यटकाः अस्यैव, समुन्नतः श्वेत-कच्छः, पञ्चदश, एषः, कौमुद्यां, पर्यटकाः।
उत्तर:
(i) समुन्नतः
(ii) एषः
(iii) अस्यैव
(iv) कच्छ
(v) श्वेत-कच्छ:
(vi) कौमुद्यां
(vii) पर्यटका:
(viii) पंञ्चदश:

प्रश्न 14.
मञ्जूषाया सहायतया “स्वच्छता अभियानः” इति शीर्षकोपरि आधारितस्य अनुच्छेदस्य रिक्त स्थानानि पूरयत । (मञ्जूषा की सहायता से “स्वच्छता अभियान” पर आधारित अनुच्छेद के रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए ।)

मनुष्यः एक: (i) …… प्राणिरस्ति। (ii) …… समाज: (iii) …… एक यन्त्रः अस्ति यथा यन्त्रे (iv) …… आगच्छन्ति तथैव समाजे पि दोषाः आगच्छन्ति । अस्य कृते सुधारकानाम् आवश्यकता भवन्ति। (v) ……… सुधारक: स्वच्छता आन्दोलन समाजस्य सुधारयति । स्वच्छता समाजस्य महती आवश्यकता अस्ति । स्वच्छतायाः अर्थः अपि विस्तृतः अस्ति। न केवलं (vi) ……, गृहम् (vii) ….. केन्द्रम् अपितु अस्माकं मनः अपि स्वच्छतायाः आवश्यकता अनुभवन्ति । स्वच्छता जीवनस्य प्रत्येक क्षेत्र आवश्यक: । (viii) …… ‘ईश्वरपि रुच्यते। अतएव वयं सर्वान् स्वच्छता महत् कार्या।

• मञ्जूषा कतिपयः, अस्माकं, सामाजिकः, इयम्, दोषाः, अपि, वीथी, सामुदायिक
उत्तर:
(i) सामाजिक:
(ii) अस्माकं
(iii) अपि
(iv) दोषाः
(v) कतिपयः
(vi) वीथी
(vii) सामुदायिक
(viii) इयम्

The post Anuched Lekhan in Sanskrit for Class 6 with Answers appeared first on Learn CBSE.

from Learn CBSE https://ift.tt/4m5eQcX
via IFTTT